สถาปัตยกรรมศึกษาในยุค AI: การบูรณาการองค์ความรู้ เทคโนโลยี และการพัฒนาสมรรถนะนักออกแบบแห่งอนาคต

พัสตราภรณ์ ทิพยโสธร

doi:10.55003/JIE.25201

ผู้แต่ง

พัสตราภรณ์ ทิพยโสธร ภาควิชาครุศาสตร์สถาปัตยกรรมและการออกแบบ คณะครุศาสตร์อุตสากรรมและเทคโนโลยี สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง กรุงเทพมหานคร 10520 ประเทศไทย

DOI:

https://doi.org/10.55003/JIE.25201

คำสำคัญ:

สถาปัตยกรรมศึกษา, ปัญญาประดิษฐ์, การศึกษาด้านการออกแบบ, การบูรณาการเทคโนโลยี, สมรรถนะนักออกแบบ

บทคัดย่อ

บทความปริทัศน์นี้เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้และแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของสถาปัตยกรรมศึกษาในยุคปัญญาประดิษฐ์ โดยเชื่อมโยง 4 แกนสำคัญ ได้แก่ องค์ความรู้ด้านสถาปัตยกรรม การสร้างนักออกแบบ ปัญญาประดิษฐ์และการบูรณาการเทคโนโลยีดิจิทัล การทบทวนใช้แนวทางการทบทวนวรรณกรรมเชิงบูรณาการจากงานวิจัย บทความวิชาการ หนังสือ และเอกสารที่เกี่ยวข้องทั้งในและต่างประเทศ ผลการสังเคราะห์พบว่า องค์ความรู้ด้านสถาปัตยกรรมยังคงเป็นฐานสำคัญในการพัฒนาความสามารถด้านการวิเคราะห์ การสังเคราะห์ และการตัดสินใจเชิงออกแบบ ขณะที่การเรียนรู้ในสตูดิโอควรเปลี่ยนจากการเน้นผลลัพธ์ของชิ้นงานไปสู่การพัฒนากระบวนการคิด การตั้งคำถาม การแก้ปัญหา และการสะท้อนคิดมากขึ้น การเกิดขึ้นของ Generative AI ทำให้ผู้เรียนสามารถค้นคว้า สร้างแนวคิด และพัฒนาทางเลือกได้อย่างรวดเร็ว แต่จำเป็นต้องใช้ควบคู่กับการคิดเชิงวิพากษ์ จริยธรรม และการตรวจสอบความถูกต้อง นอกจากนี้ การบูรณาการ AI กับ BIM, GIS, VR/AR, Simulation, Parametric design และ Digital fabrication ช่วยสร้างระบบนิเวศการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงข้อมูล การออกแบบ และการประเมินผลได้อย่างมีประสิทธิภาพ จากการสังเคราะห์เสนอกรอบแนวคิด Knowledge–Design–AI–Technology–Human เพื่อพัฒนาสมรรถนะนักออกแบบแห่งอนาคต ได้แก่ ความรู้ทางสถาปัตยกรรม ความคิดสร้างสรรค์ การคิดเชิงระบบ ความฉลาดรู้ด้าน AI สมรรถนะดิจิทัล การทำงานร่วมกับ AI ความยั่งยืน และความรับผิดชอบทางจริยธรรม โดยสถาปัตยกรรมศึกษาในอนาคตควรมุ่งสร้างนักออกแบบที่สามารถใช้เทคโนโลยีเพื่อขยายศักยภาพของมนุษย์ โดยยังคงรักษาคุณค่าของการออกแบบที่มีมนุษย์เป็นศูนย์กลาง

เอกสารอ้างอิง

Abdelsattar, A., Labib, W., Abdelalim, M., & Abowardah, E. (2026). Factors influencing teacher's perception and acceptance of generative AI in architecture education—a cross-sectional study. In Frontiers in Education. (Vol. 11,1-23). Frontiers Media. https://doi.org/10.3389/feduc. 2026.1763439.

Alamasi, R., & Asfour, O. S. (2026). Applications of generative AI in architectural design education: A systematic review and future insights. Digital, 6(1), 1-24.

Alshahrani, A., & Mostafa, A. M. (2025). Enhancing the use of artificial intelligence in architectural education–case study Saudi Arabia. Frontiers in Built Environment, 11, 1-11. https://doi.org/10. 3389/fbuil.2025.1610709.

Brozovsky, J., Labonnote, N., & Vigren, O. (2024). Digital technologies in architecture, engineering, and construction. Automation in Construction, 158, 1-17. https://doi.org/10.1016/j.autcon.2023.105212.

Chaokromthong, K. (2025). A framework for enhancing BIM implementation in small construction projects: Integrating policy and architectural design strategies. Journal of Architecture, Design and Construction, 7(3), 68-76. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/Jadc/article/view/279289/186258. (in Thai)

Cheewakriangkrai, M., & Sriaroon, P. (2016). The application of problem-based learning for architectural design studio. Journal of Environmental Design Innovation, 3(1), 45-67. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jed/article/view/68564/63013. (in Thai)

Danaci, H. M. (2015). Creativity and knowledge in architectural education. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 174, 1309-1312. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.01.752.

Fang, X., Ng, D. T. K., Li, D. X., Tao, Y. Y., Wu, H. K., & CHU, S. K. W. (2025). GenAI-supported digital multimodal composing: facilitating EFL students’ GenAI literacy, writing engagement, motivation, and abilities. AI, Brain and Child, 1(1), 1-16. https://doi.org/10.1007/s44436-025-00020-4.

Hettithanthri, U., & Hansen, P. (2022). Design studio practice in the context of architectural education: A narrative literature review. International Journal of Technology and Design Education, 32(4), 2343-2364. https://doi.org/10.1007/s10798-021-09694-2.

Hikmet, Ş., & Ozay, N. (2026). Human–AI collaboration in architectural design education: towards a conceptual framework. Buildings, 16(6), 1-16. https://doi.org/10.3390/buildings16061097.

Kara, L. (2015). A critical look at the digital technologies in architectural education: when, where, and how?. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 176, 526-530. https://doi.org/10.1016/j.sbspro. 2015.01.506.

Kitprasert, S., & Ussavadilokrit, M. (2025). Acceptance of mixed reality technology for construction project inspection. Journal of Architecture, Design and Construction, 7(2), 136-148. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/Jadc/article/view/273111/185096. (in Thai)

Klaichom, S., Loomeng, A., Phuangpinyo, N., Tanjaichon, S., & Panklum, K. (2022). The development potential for teaching management in architecture design by project-based learning. Buabundit Educational Administration Journal, 22(2), 15-24. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/BUAJEAD/article/view/250603/176032. (in Thai)

International Program in Design and Architecture. (2026). About INDA. Faculty of Architecture, Chulalongkorn University. https://cuinda.com/about-us.

Lee, J. H., Ostwald, M. J., & Arasteh, S. (2026). Rethinking architectural design education and practice with AI: A cognitive–social–technical perspective. International Journal of Technology and Design Education, 1-27. https://doi.org/10.1007/s10798-026-10080-z.

Long, D., & Magerko, B. (2020). What is AI literacy? Competencies and design considerations. In Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 1-16). CHI2020 Paper. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727.

Miao, F., & Holmes, W. (2023). Guidance for generative AI in education and research. UNESCO. https://www.unesco.org/en/articles/guidance-generative-ai-education-and-research.

Oxman, R. (2008). Digital architecture as a challenge for design pedagogy: Theory, knowledge, models and medium. Design Studies, 29(2), 99-120. https://doi.org/10.1016/j.destud.2007.12.003.

Nakbure, N., & Leknoi, U. (2025). Ethical use of generative AI in research and academic writing for publication of graduate students in Bangkok based on AI literacy concept. The Journal of Research and Academics, 8(5), 319-340. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jra/article/ download/281053/191014/1266764. (in Thai)

Sacks, R., Eastman, C., Lee, G., & Teicholz, P. (2018). BIM handbook: A guide to building information modeling for owners, designers, engineers, contractors, and facility managers (3rd ed.). John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781119287568.

Salama, A. M. (2015). Spatial design education: New directions for pedagogy in architecture and beyond. Routledge.

Schön, D. A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. Basic Books.

Sinousy, M. A. A., Shafik, Z., & Morgan, S. R. (2026). Impact of generative AI on studio-based learning in rchitectural education: insights from a case study in Cairo University. Archnet-IJAR: International Journal of Architectural Research, 1-35. https://doi.org/10.1108/ARCH-10-2025-0481.

Suksantilap, P., Thatreenaranont, N., Limyotin, A. and Galajak, P. (2026). comparison of learning achievement between traditional learning and active learning in using generative AI for design. Academic Journal Bangkokthonburi University, 15(1), pp. 120–134. https://so01.tci-thaijo.org/ index.php/bkkthon/article/view/285072. (in Thai)

UNESCO. (2023). Guidance for generative AI in education and research. Author. https://www.unesco. org/en/articles/guidance-generative-ai-education-and-research.

Wongsom, P. (2018). The application of geo-social concept for architectural design course of area based development. Phranakhon Rajabhat Research Journal (Humanities and Social Sciences), 13(1), 201–217. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/PNRU_JHSS/article/view/109877. (in Thai)