ทักษะการรู้เท่าทันสื่อทางวิทยาศาสตร์ การรับรู้ความสามารถของตนเอง และความสัมพันธ์กับผลการเรียนรายวิชาวิทยาศาสตร์ของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ในจังหวัดสมุทรปราการ

กรกช ตั้งเจริญลาภ; ธีรพงษ์ แสงประดิษฐ์

doi:10.55003/JIE.25216

ผู้แต่ง

กรกช ตั้งเจริญลาภ ภาควิชาวิทยาศาสตรศึกษา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ กรุงเทพมหานคร 10110 ประเทศไทย
ธีรพงษ์ แสงประดิษฐ์ ภาควิชาวิทยาศาสตรศึกษา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ กรุงเทพมหานคร 10110 ประเทศไทย

DOI:

https://doi.org/10.55003/JIE.25216

คำสำคัญ:

ทักษะการรู้เท่าทันสื่อทางวิทยาศาสตร์, การรับรู้ความสามารถของตนเอง, ผลการเรียนรายวิชาวิทยาศาสตร์, การวิจัยแบบผสานวิธี

บทคัดย่อ

การวิจัยแบบผสานวิธีครั้งนี้ใช้แบบแผนรองรับภายในโดยเน้นระเบียบวิธีวิจัยเชิงปริมาณเป็นหลัก กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ ได้แก่ นักเรียน 951 คน ได้มาด้วยการสุ่มแบบแบ่งชั้นตามขนาดโรงเรียน กลุ่มตัวอย่างเชิงคุณภาพ ได้แก่ นักเรียนที่เลือกแบบเจาะจง 12 คน ซึ่งมีระดับทักษะที่แตกต่างกัน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบวัดทักษะ จำนวน 30 ข้อ ครอบคลุมการเข้าถึง การวิเคราะห์ การประเมิน การสร้างสรรค์ และการมีส่วนร่วม แบบประเมินตนเอง จำนวน 15 ข้อ และแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง โดยมีค่าความเชื่อมั่น 0.82 และ 0.89 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สันและสเปียร์แมนที่ระดับนัยสำคัญ .01 และวิเคราะห์ข้อมูลสัมภาษณ์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า นักเรียนมีทักษะการรู้เท่าทันสื่อทางวิทยาศาสตร์โดยรวมอยู่ในระดับเข้าใจ ( $\bar{x}$ = 13.41, SD = 5.35; ร้อยละ 44.70) โดยส่วนใหญ่อยู่ในระดับเข้าใจ (ร้อยละ 48.16) การรับรู้ความสามารถของตนเองโดยรวมอยู่ในระดับสูง ( $\bar{x}$ = 17.41, SD = 3.48; ร้อยละ 69.64) ทักษะดังกล่าวมีความสัมพันธ์เชิงบวกระดับต่ำอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับการรับรู้ความสามารถของตนเอง (r = .210, p < .01) และผลการเรียนรายวิชาวิทยาศาสตร์ (rs = .309, p < .01) ข้อมูลเชิงคุณภาพพบว่านักเรียนรับสื่อผ่าน TikTok, Instagram และ YouTube ตรวจสอบข้อมูลผ่าน Google ครู ผู้ใหญ่ หรือเครื่องมือ AI และแตกต่างกันในการประเมินหลักฐาน ความน่าเชื่อถือของแหล่งข้อมูล เจตนาแฝง และการส่งต่ออย่างรับผิดชอบ ผลการวิจัยเสนอแนะว่าการสอนวิทยาศาสตร์ควรบูรณาการการตรวจสอบแหล่งข้อมูล การประเมินหลักฐาน การสร้างสื่ออย่างมีจริยธรรม และการมีส่วนร่วมอย่างรับผิดชอบในการสื่อสารวิทยาศาสตร์ออนไลน์

เอกสารอ้างอิง

Al-Zou'bi, R. (2021). The impact of media and information literacy on acquiring the critical thinking skill by the educational faculty's students. Thinking Skills and Creativity, 39, 100782. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2020.100782.

Atsariyasing, W., Foongsathaporn, C., Dejatiwongse Na Ayudhaya, Q., Vasupanrajit, A., Chanpen, S., & Pornnoppadol, C. (2024). Links to cyberbullying of risky online behavior and social media addiction among students in grades 7-9 in Bangkok. Journal of Health Science and Medical Research, 43(1), e20241065. https://doi.org/10.31584/jhsmr.20241065.

Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191-215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191.

Chelli, M., Descamps, J., Lavoué, V., Trojani, C., Azar, M., Deckert, M., Raynier, J. L., Clowez, G., Boileau, P., & Ruetsch-Chelli, C. (2024). Hallucination Rates and Reference Accuracy of ChatGPT and Bard for Systematic Reviews: Comparative Analysis. Journal of medical Internet Research, 26, e53164. https://doi.org/10.2196/53164.

Höttecke, D., & Allchin, D. (2020). Reconceptualizing nature-of-science education in the age of social media. Science Education, 104(4), 641-666. https://doi.org/10.1002/sce.21575.

Howell, E. L., & Brossard, D. (2021). (Mis)informed about what? What it means to be a science-literate citizen in a digital world. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(15), e1912436117. https://doi.org/10.1073/pnas.1912436117.

Intraratat, K., Lomchavakarn, P., Boonsiri, K., Ng, K. T., & Intaratat, D. (2024). A Study of digital literacy among the marginalized in Thailand: Issues, challenges for implementation and the way forward. Edelweiss Applied Science and Technology, 8(6), 896-916. https://doi.org/10.55214/25768484.v8i6.2183.

Jaichaun, P. (2024). Factors associated with social media-induced risk behaviors among adolescents in a community in Bangkok. Journal of Thailand Nursing and Midwifery Council, 39(1), 1-15. https://doi.org/10.60099/jtnmc.v39i01.266375. (in Thai)

Kirkpatrick, C. E., & Lawrie, L. L. (2024). TikTok as a source of health information and misinformation for young women in the United States: Survey study. JMIR Infodemiology, 4(1), e54663. https://doi.org/10.2196/54663.

Korona, M., & Hutchison, A. (2023). Integrating media literacy across the content areas. Reading Research Quarterly, 58(4), 601-623. https://doi.org/10.1002/rrq.517.

Kozyreva, A., Lewandowsky, S., & Hertwig, R. (2020). Citizens versus the internet: Confronting digital challenges with cognitive tools. Psychological Science in the Public Interest, 21(3), 103-156. https://doi.org/10.1177/1529100620946707.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308.

Lindner, J. R., & Lindner, N. (2024). Interpreting Likert type, summated, unidimensional, and attitudinal scales: I neither agree nor disagree, Likert or not. Advancements in Agricultural Development, 5(2), 152-163. https://doi.org/10.37433/aad.v5i2.351.

McGrew, S., Breakstone, J., Ortega, T., Smith, M., & Wineburg, S. (2018). Can students evaluate online sources? Learning from assessments of civic online reasoning. Theory & Research in Social Education, 46(2), 165. https://doi.org/10.1080/00933104.2017.1416320.

Mede, N. G., Howell, E. L., Schäfer, M. S., Metag, J., Beets, B., & Brossard, D. (2026). Measuring science literacy in a digital world: Development and validation of a multi-dimensional survey scale. Science Communication, 48(1), 93-127. https://doi.org/10.1177/10755470251317379.

Pimentel, D. R. (2025). Learning to evaluate sources of science (mis)information on the internet: Assessing students' scientific online reasoning. Journal of Research in Science Teaching, 62(3), 684-720. https://doi.org/10.1002/tea.21974.

Sangwanglao, J. (2024). Competency-based education reform of Thailand's basic education system: A policy review. ECNU Review of Education. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/20965311241240486.

Selnes, F. N. (2024). Adolescents' experiences and (re)action towards fake news on social media: Perspectives from Norway. Humanities and Social Sciences Communications, 11, Article 1694. https://doi.org/10.1057/s41599-024-04237-1.

Sharon, A. J., & Baram-Tsabari, A. (2020). Can science literacy help individuals identify misinformation in everyday life?. Science Education, 104(5), 873-894. https://doi.org/10.1002/sce.21581.

Taba, M., Allen, T. B., Caldwell, P. H. Y., Skinner, S. R., Kang, M., McCaffery, K., & Scott, K. M. (2022). Adolescents’ self-efficacy and digital health literacy: A cross-sectional mixed methods study. BMC Public Health, 22(1), 4-11. https://doi.org/10.1186/s12889-022-13599-7.

Turner, K. H., Jolls, T., Hagerman, M. S., O’Byrne, W., Hicks, T., Eisenstock, B., & Pytash, K. E. (2017). Developing Digital and Media Literacies in Children and Adolescents. Pediatrics, 140(Supplement_2), S122-S126. https://doi.org/10.1542/peds.2016-1758P.

Turpo-Gebera, O., Zea-Urviola, M., Huamaní-Portilla, F., Girón-Pizarro, M., Pérez-Zea, A., & Aguaded-Gómez, I. (2023). Media and information literacy in secondary students: Diagnosis and assessment. Journal of Technology and Science Education, 13(2), 514-531. https://doi.org/10.3926/jotse.1746.

Virojtrairatt, U. (1997). An analysis of media literacy levels of higher education students in Thailand [Doctoral dissertation, Chulalongkorn University]. Chulalongkorn University Intellectual Repository. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.1997.114. (in Thai)

Wendt, R., Naderer, B., Bachl, M., & Rieger, D. (2023). Social media literacy among adolescents and young adults: Results from a cross-country validation study. Social Media + Society, 9(4). https://doi.org/10.1177/20563051231216965.

Zimmerman, B. J. (2000). Self-efficacy: An essential motive to learn. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 82-91. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1016.

Zimmerman, B. J., Bandura, A., & Martinez-Pons, M. (1992). Self-Motivation for Academic Attainment: The Role of Self-Efficacy Beliefs and Personal Goal Setting. American Educational Research Journal, 29(3), 663-676. https://doi.org/10.3102/00028312029003663.