ผลของสารควบคุมการเจริญเติบโตต่อการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อกระชายในสภาพปลอดเชื้อ

ผู้แต่ง

  • วาสนา สุภาพรหม ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตร เขตที่ 2 กรมวิชาการเกษตร
  • เกษร แช่มชื่น ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตร เขตที่ 2 กรมวิชาการเกษตร
  • วราพงษ์ ภิระบรรณ์ ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตร เขตที่ 2 กรมวิชาการเกษตร
  • บุณยาพร ภาคภูมิ กองวิจัยและพัฒนาวิทยาการหลังการเก็บเกี่ยวและแปรรูปผลิตผลเกษตร กรมวิชาการเกษตร

คำสำคัญ:

กระชาย, การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ, สารควบคุมการเจริญเติบโต

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของสารควบคุมการเจริญเติบโตต่อการเพิ่มปริมาณต้นและการชักนำให้เกิดรากของกระชาย ณ ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร โดยการนำหน่ออ่อนของกระชายมาฟอกฆ่าเชื้อและเพาะเลี้ยงในอาหารสังเคราะห์สูตร MS ที่ไม่เติมสารควบคุมการเจริญเติบโต เป็นเวลา 4 สัปดาห์ เพื่อชักนำให้เกิดยอดอ่อน หลังจากนั้นนำยอดอ่อนมาตัดให้เหลือส่วนโคนต้นอ่อน นำมาเพาะเลี้ยงในอาหารสังเคราะห์สูตร MS ที่เติมสารควบคุมการเจริญเติบโต โดยวางแผนการทดลองแบบสุ่มสมบูรณ์ (CRD) 4 กรรมวิธี 4 ซ้ำ ได้แก่ 6-benzyladenine (BA) 6-furfurylaminopurine (Kinetin) 6-(γ,γ-dimethylallylamino) purine (2iP) หรือ N-phenyl-N’-1,2,3-thidiazol-5-yl urea (TDZ) ความเข้มข้น 2 มิลลิกรัมต่อลิตร เป็นเวลา 12 สัปดาห์ พบว่า การเพาะเลี้ยงชิ้นส่วนโคนต้นอ่อนบนอาหารสังเคราะห์สูตร MS เติม TDZ ความเข้มข้น 2 มิลลิกรัมต่อลิตรเป็นเวลา 4 สัปดาห์ มีการเกิดต้น 80.90 เปอร์เซ็นต์ มีจำนวนต้น 3.51 ต้น มีการเกิดราก 26.30 เปอร์เซ็นต์ มีจำนวนราก 6.54 ราก และหลังเพาะเลี้ยงเป็นเวลา 12 สัปดาห์ อาหารสังเคราะห์สูตร MS เติม TDZ ความเข้มข้น 2 มิลลิกรัมต่อลิตร ให้จำนวนต้นและรากมากที่สุด 7.48 ต้น และ 12.70 ราก ตามลำดับ ดังนั้นอาหารสังเคราะห์สูตร MS เติม TDZ ความเข้มข้น 2 มิลลิกรัมต่อลิตร เหมาะสมสำหรับใช้ในการขยายปริมาณและผลิตต้นพันธุ์กระชายปลอดโรคในสภาพปลอดเชื้อ

เอกสารอ้างอิง

เกษมศักดิ์ ผลากร, พงษ์ศักดิ์ พลตรี, พรรณผกา รัตนโกศล, ลัดดาวัลย์ อินทร์สังข์, ศรีสุดา โท้ทอง, จิดาภา สุภาผล, วิลาวัลย์ ใคร่ครวญ, และอุทัยวรรณ ทรัพย์แก้ว. (2560). การรวบรวมพันธุ์กระชาย (รายงานความก้าวหน้างานวิจัยปี 2560). กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร.

กรมส่งเสริมการเกษตร. (2566). รายงานข้อมูลสถานการณ์การผลิตพืชเศรษฐกิจสำคัญของจังหวัดพิจิตร. สืบค้นเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2567, จาก www.doae.go.th

จิราภรณ์ ผุดผ่อง, สุรพล แสนสุข, และปิยะพร แสนสุข. (2558). การขยายพันธุ์เปราะราศี (Kaempferia larsenii Sirirugsa) ในหลอดทดลองเพื่อการอนุรักษ์พืชหายากในประเทศไทย. วารสารวิจัย มข., 43(4), 673-687.

ณัฐพงค์ จันจุฬา. (2554). การเพาะเลี้ยงเอ็มบริโอและการเพิ่มปริมาณยอดของหงส์เหิน. กรุงเทพฯ: ภาควิชาพืชสวนมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

บูรณี พั่ววงษ์แพทย์, ณัฎฐิมา โฆษิตเจริญกุล, ทิพวรรณ กันหาญาติ, รุ่งนภา ทองเคร็ง, ลัดดาวัลย์ อินทร์สังข์, และจิตอาภา ชมเชย. (2556). การจัดการโรคเหี่ยวของขิงที่เกิดจากแบคทีเรีย Ralstonia solanacearum แบบผสมผสาน (รายงานผลงานวิจัยประจำปี 2556). กรุงเทพฯ: สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร.

เบญจพร ภูกาบหิน. (2558). การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อกระเจียวบัวและมหาอุดมแดงเพื่อการอนุรักษ์พืชหายากในประเทศไทย. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.

ปริญา สุคนธรัตน์, ทัศนี ขาวเนียม, และสมปอง เตชะโต. (2559). การขยายพันธุ์ขมิ้นชันโดยวิธีการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อจากหน่องอกนอกหลอดทดลอง. วารสารพืชศาสตร์สงขลานครินทร์, 3(2), 1-5.

ภุมรินทร์ วณิชชนานันท์. (2560). การขยายพันธุ์ขมิ้นชัน (Curcuma longa Linn.) โดยเทคนิค Temporary Immersion Bioreactor. (รายงานโครงการวิจัย ปี 2560). กรุงเทพฯ: สำนักวิจัยพัฒนาเทคโนโลยีชีวภาพ กรมวิชาการเกษตร.

รัตนาพร พระชัย, เยาวพา จิระเกียรติกุล, และภาณุมาศ ฤทธิไชย. (2562). ผลของ BA และ NAA ต่อการเพิ่มจำนวนยอดกระชายในสภาพปลอดเชื้อ. วารสารวิทยาศาสตร์เกษตร, 50(2)(พิเศษ), 13-16.

วาสนา สุภาพรหม, มนัสชญา สายพนัส, และวราพงษ์ ภิระบรรณ์. (2568). การผลิตต้นพันธุ์ข่าตาแดง (Alpinia galanga (L.) Willd) ปลอดโรคเหี่ยวที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรียด้วยเทคนิคการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ. วารสารเกษตรนเรศวร, 22(1), 1-13.

สิริภัทร์ พราหมณีย์. (2560). เทคนิคการเพาะเลี้ยงเซลล์และเนื้อเยื่อพืชเพื่อการขยายและปรับปรุงพันธุ์. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

สุกัญญา นนทะลี, สุรพล แสนสุข, และปิยะพร แสนสุข. (2560). การขยายพันธุ์ว่านเข้าพรรษา (Globba annamensis Gagnep.) ในหลอดทดลองเพื่อการอนุรักษ์พืชหายากในประเทศไทย. วารสารวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัย ขอนแก่น, 45(4), 858-872.

หนูเดือน เมืองแสน, ดวงกมล แม้นศิริ, พอล เจ โกรดิ, ฐิติพร มะชิโกวา, และปิยะพร แสนสุข. (2561). การอนุรักษ์และขยายพันธุ์พืชวงศ์ขิงที่หายากและมีคุณค่าทางเศรษฐกิจภายใต้โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมากจากพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (รายงานการวิจัย). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.

อนุพันธ์ กงบังเกิด, และพันธิตรา กมล. (2549). ผลของไซโตไคนินและออกซินตอการพัฒนาของเนื้อเยื่อเพาะเลี้ยงกระเจียวขาว. วารสารวิทยาศาสตร์มหาวิทยาลัยนเรศวร, 2(2), 183-201.

Chuengpanya, R., Chuenboonngarm, N., Jenjittikul, T., Thammasiri, K., Umpunjun, P., & Muangkroot, A. (2015). Effects of N6-benzyladenine on micropropagation of Globba williamsiana ‘Dok Khao’. The 9th Botanical Conference of Thailand (pp. 1-13). Bangkok: Chulalongkorn University.

David,D.,Ji, N.Y., & Azlan, G.J. (2016). In vitro propagation of Zingiber officinable Rosc. ‘Tambunan’. Transactions on Science and Technology, 3, 162-167.

Murashige, T., & Skoog, F. (1962). A revised medium for rapid growth and bio assays with tobacco tissue cultures. Physiologia plantarum, 15(3), 473-497.

Saensouk, P., Saensouk, S., & Pimmuen, P. (2018). In vitro propagation of Globba schomburgkii Hook. f. via bulbil explants. Walailak Journal of Science and Technology, 15(10), 701-710.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-04-23

รูปแบบการอ้างอิง

สุภาพรหม ว., แช่มชื่น เ., ภิระบรรณ์ ว., & ภาคภูมิ บ. (2026). ผลของสารควบคุมการเจริญเติบโตต่อการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อกระชายในสภาพปลอดเชื้อ. PSRU Journal of Science and Technology, 11(1), 25–36. สืบค้น จาก https://ph01.tci-thaijo.org/index.php/Scipsru/article/view/260164

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย