การทดสอบความไวยุงลายต่อสารเคมีในเขตพื้นที่ภาคเหนือ ของประเทศไทย
คำสำคัญ:
ความไว, ยุงลายบ้าน, สารเคมีบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทราบระดับความไวสารเคมีของยุงลายตัวเต็มวัยในพื้นที่ โดยคัดเลือกจากพื้นที่ที่มีการระบาดของโรคไข้เลือดออก เก็บตัวอย่างลูกน้ำยุงลายบ้านใน 6 อำเภอ 3 จังหวัดในเขตภาคเหนือของประเทศไทย ได้แก่ อำเภอเมืองและอำเภอเนินมะปราง จังหวัดพิษณุโลก อำเภอเมืองและอำเภอทุ่งเสลี่ยม จังหวัดสุโขทัย อำเภอเมืองและอำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ นำมาเลี้ยงและเพิ่มปริมาณในห้องทดลองจนเป็นตัวเต็มวัย ทำการทดสอบกับสารเคมีตามวิธีมาตรฐานขององค์การอนามัยโลก พบว่าในทุกๆ พื้นที่ดำเนินการ พบว่า ยุงลายมีความต้านทานต่อสารเคมีชนิด Alpha-cypermethrin 0.03% และสาร Lambda-cyhalothrin 0.03% ในขณะที่เกือบทุกพื้นที่ดำเนินการ พบว่า ยุงลายเริ่มพัฒนาการต้านทานต่อสาร Deltamethrin 0.15% ยกเว้นยุงลายในอำเภอเมืองอุตรดิตถ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ พบว่า มีความไวต่อสาร Deltamethrin 0.15% ในระดับสูง โดยมีค่าร้อยละการตายเท่ากับ 100 สำหรับผลการทดสอบระยะเวลาที่ทำให้ยุงสลบ ร้อยละ 50 (KT50) และร้อยละ 95 (KT95) หลังได้รับสัมผัสสารเคมี พบว่า ค่าเฉลี่ย KT50 และ KT95 ของยุงลายกับสาร Alpha-cypermethrin 0.03% มีค่าต่ำสุดในอำเภอทุ่งเสลี่ยม จังหวัดสุโขทัย (69.20 นาที) และอำเภอเนินมะปราง จังหวัดพิษณุโลก (109.99 นาที) สำหรับสาร Lambda-cyhalothrin 0.03% พบว่า ค่าเฉลี่ย KT50 และ KT95 มีค่าต่ำสุดในอำเภอทุ่งเสลี่ยม จังหวัดสุโขทัย (69.30 นาที) และอำเภอเมืองอุตรดิตถ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ (98.69 นาที) ขณะที่ ยุงลายในอำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ มีค่าเฉลี่ย KT50 และ KT95 ต่ำสุดหลังได้รับสาร Deltamethrin 0.15% เท่ากับ 22.31 และ 51.64 นาที ตามลำดับ แต่อย่างไรก็ดีการใช้สารเคมี ควรเลือกใช้เฉพาะที่มีความจำเป็นและถูกต้องตามหลักวิชาการเท่านั้น การทดสอบความไวสารเคมีของยุงลายควรดำเนินอย่างต่อเนื่อง เพื่อเป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจเลือกใช้สารเคมีอย่างมีประสิทธิภาพต่อไป
เอกสารอ้างอิง
กาญจนา โกติทิพย์, เจนจิรา จันสุภา, สุธาสินี มาแดง, กานต์ธีรา เรืองเจริญ, และวรรณภา สุวรรณเกิด. (2561). ความไวของยุงลายบ้านต่อสารเคมีกลุ่มไพรีทรอยด์ในพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือ ปี 2558 และ 2559. วารสารสาธารณสุขล้านนา, 14(1), 13-22.
กองแก้ว ยะอูป, อาสาฬหะ พิมพ์บึง, บุญส่ง กุลโฮง, และพรทวีวัฒน์ ศูนย์จันทร์. (2554). ระดับความไวต่อ สารเคมีของลูกน้ำยุงลายและยุงลายในพื้นที่รับผิดชอบของสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 จังหวัดขอนแก่น ปี 2552. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 6 ขอนแก่น, 18(3), 1-9.
กลุ่มพัฒนาวิชาการ สคร10 เชียงใหม่. (2556). ความไวของยุงลายบ้านอิจิปไตย์ต่อสารเคมีกำจัดแมลงพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน ปีงบประมาณ 2555-2556 (รายงานวิจัย). เชียงใหม่: สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10.
คณัจฉรีย์ ธานิสพงศ์, ขนิษฐา ปานแก้ว, และประชา สุขโชติ. (2554). ความไว/ความต้านทานสารเคมีกำจัดแมลงของยุงลายบ้านต่อสารเคมีกำจัดแมลงที่ใช้ในงานสาธารณสุข. วารสารโรคติดต่อนำโดยแมลง, 8, 28-43.
ทัศนีย์ เอกวานิช, ยุวดี ตรงต่อกิจ, และสุวิทย์ เพ็งพิศ. (2557). ความไวของยุงลายบ้านและยุงรำคาญต่อสาร Deltamethrin ในเขตเทศบาลนครภูเก็ต. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 23(6), 1108-1114.
นิดา นันทกรปรีดา, สมฤทัย ในแสน, กีรติ ตันเรือน, พิสิษฐ์ พูลประเสริฐ, มนตรา ศรีษะแย้ม, ดุษิต โพธิ์ทอง, และยุวดี ตรงต่อกิจ. (2560). ฤทธิ์ฆ่าลูกน้ำยุงลายบ้าน (Aedes aegypti) ของสารสกัดเมล็ดน้อยหน่า (Annona squamosa) ที่หมักด้วยน้ำส้มควันไม้. PSRU Journal of Science and Technology, 2(3), 33-40.
ปิติ มงคลางกูร. (2559). คู่มือการใช้เครื่องพ่นสำหรับผู้ปฏิบัติการเพื่อป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก. นนทบุรี: กลุ่มงานกีฏวิทยาและควบคุมแมลงนำโรค สำนักโรคติดต่อนำโดยแมลง กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.
เพ็ญนภา ชมะวิต, นฤมล โกมลมิศร์, และชำนาญ อภิวัฒนศร. (2555). การทดสอบความไวของยุงลายบ้านต่อสารเคมีกำจัดแมลง จังหวัดลพบุรี เพชรบุรี ปราจีนบุรี สุราษฎร์ธานี และกรุงเทพมหานคร. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 20(3), 467-476.
วิชัย สติมัย. (2553). การศึกษาการใช้สารเคมีและความต้านทานของยุงพาหะต่อสารเคมีในภาคตะวันออกของประเทศไทย. วารสารโรคติดต่อนำโดยแมลง, 7(2), 18-30.
สุพรรณ สายหลักคำ, เจริญศักดิ์ แก้วหานาม, พรพิมล ขันภักดี, และศิริรัตน์ รักน้ำเที่ยง. (2559). การทดสอบความไวของลูกน้ำยุงลายต่อสารเคมีทีมีฟอสที่ระดับความเข้มข้น 0.02 มิลลิกรัมต่อลิตร จังหวัดเลยและหนองบัวลำภู ปี 2557. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 จังหวัดขอนแก่น, 22(3), 38-45.
สำนักระบาดวิทยา. (2547). สรุปรายงานการเฝ้าระวังโรค ปี 2547 (รายงานประจำปี). นนทบุรี : องค์การรับส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.
สำนักระบาดวิทยา. (2561). Number of cases, deaths, morbidity rate, mortality rate,casefatality rate, Thailand 2561. สืบค้นเมื่อ 5 ตุลาคม 2562, จาก http://www.boe.moph.go.th/boedb/surdata/disease.php?ds=262766
สำนักระบาดวิทยา. (2562). จำนวนผู้ป่วยและตายด้วยโรคไข้เลือดออก จำแนกรายเดือนตามวันเริ่มป่วย รายจังหวัด ประเทศไทย สัปดาห์ที่ 32 ปี 2562. สืบค้นเมื่อ 5 ตุลาคม 2562, จากhttp://www.boe.moph.go.th/boedb/surdata/disease.php?ds=262766
สำนักโรคติดต่อนำโดยแมลง กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2557). คู่มือการทดสอบสารเคมี. นนทบุรี: ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.
Abbott, W.S. (1925). Amethod for computing the effectiveness of an insecticide. Journal of Economic Entomology, 18, 265-267.
Becker, N., Petrić, D., Zgomba; M., Boase, C., Dahl, C., Lane, J. & Kaiser, A. (2003). Mosquitoes and their Control. New York: Kluwer Academic / Plenum Publishers.
Chandra, G., Bhattacharjee, I., Chatterjee, S.N. & Ghosh, A. (2008). Mosquito control by larvivorous fish. The Indian Journal of Medical Research, 27,13–27.
Deshpande, S.G. (2016). Renofluthrin: Novel pyrethroid insecticide mosquito coil for mosquito control. International Journal of Mosquito Research, 3(2), 1-3.
Finney, D.J. (1971). Probit analysis. London: Cambridge University Press.
Han, W.W., Lazaro, A., McCall, P.J., George, L., Runge-Ranzinger, S., … Toledo, J. (2015). Efficacy and community effectiveness of larvivorous fish for dengue vector control. Tropical Medicine and International Health, 20, 1239–1256.
Juntarajumnong, W., Pimnon, S. Bangs, M.J., Thanispong, K. & Chareonviriyaphap, T. (2012). Discriminating lethal concentrations and efficacy of six pyrethroids for control of Aedes aegypti in Thailand. Journal of the American Mosquito Control Association, 28(1), 30–37.
Sirisopa, P., Thanispong, K., Chareonviriyaphap, T & Juntarajumnong, W. (2014). Resistance to Synthetic Pyrethroids in Aedes aegypti (Diptera: Culicidae) in Thailand. Kasetsart Journal : Natural Science, 48, 577 – 586.
Tanruean, K., Napiroon, T., Phusing, S., Torres, J.R.D., Villanueva, P.M. & Poolprasert, P., (2019). Larvicidal effects of Paederia pilifera Hook.f. leaf and Cuscuta reflexa Roxb. stem extracts against the dengue vector mosquito Aedes aegypti Linn. The Journal of Applied Science, 18(1), 31-38.
Thongpoon C. & Poolprasert, P. (2015). Phytochemical screening and larvicidal activity of Millingtonia hortensis L.f. flower extract against Aedes aegypti Linn. Kasetsart Journal (Natural Science), 49(4), 597-605.
Walshe, D.P., Garner, P., Adeel, A.A., Pyke, G.H., & Burkot, T.R. (2017). Larvivorous fish for preventing malaria transmission. The Cochrane database of systematic reviews, 12(12), CD008090.
World Health Organization. (2016). Monitoring and managing insecticides resistance in Aedes mosquito populations. Switzerland: Geneva.
World Health Organization. (2011). Global insecticide use for vector-borne disease control: a 10 -year assessment (2000-2009). (5th ed.). Switzerland: Geneva.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
กองบรรณาธิการขอสงวนสิทธิ์ในการปรับปรุงแก้ไขตัวอักษรและคำสะกดต่างๆ ที่ไม่ถูกต้อง และต้นฉบับที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร PSRU Journal of Science and Technology ถือเป็นกรรมสิทธิ์ของคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม และ
ผลการพิจารณาคัดเลือกบทความตีพิมพ์ในวารสารให้ถือมติของกองบรรณาธิการเป็นที่สิ้นสุด
0-5526-7000 Ext. 4100
