การพัฒนาผลิตภัณฑ์ปุ๋ยอินทรีย์น้ำจากของเสียเหลือทิ้ง ในกระบวนการแปรรูปปลาหมอ

ผู้แต่ง

  • จักรกฤช ศรีละออ คณะเทคโนโลยีการเกษตรและอาหาร มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
  • ปกรณ์ชัย หมวกสัง คณะเทคโนโลยีการเกษตรและอาหาร มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
  • ณัฐพล เขตตรีจักร์ คณะเทคโนโลยีการเกษตรและอาหาร มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
  • ปุณณดา ทะรังศรี คณะเทคโนโลยีการเกษตรและอาหาร มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
  • ประภาศิริ ใจผ่อง คณะเทคโนโลยีการเกษตรและอาหาร มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
  • สุพิชญาพร นิตย์สุวัฒน์ คณะเทคโนโลยีการเกษตรและอาหาร มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
  • กัญชพร นอบเผือก ศูนย์เรียนรู้การจัดการขยะ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
  • พัทธนันท์ โกธรรม คณะเทคโนโลยีการเกษตรและอาหาร มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม

DOI:

https://doi.org/10.14456/lsej.2026.6

คำสำคัญ:

ปลาหมอ, ของเสียจากการแปรรูป, ปุ๋ยอินทรีย์น้ำ, ผักสลัดกรีนโอ๊ค

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ปุ๋ยอินทรีย์น้ำจากของเสียเหลือทิ้งในกระบวนการแปรรูปปลาหมอ เพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับวัสดุเหลือใช้และลดปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อม โดยใช้หัวปลาและเครื่องในปลาหมอเป็นวัตถุดิบหลัก ผสมร่วมกับมูลจิ้งหรีด กากน้ำตาล และรำข้าว ในสัดส่วนต่าง ๆ จำนวน 9 สิ่งทดลอง แต่ละสิ่งทดลองทำซ้ำ 3 ครั้ง ดำเนินการหมักในถังความจุ 200 ลิตร ปริมาตรของเหลว 160 ลิตร ระยะเวลา 14 วัน ภายใต้การเติมอากาศอย่างต่อเนื่องตลอดกระบวนการผลการวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีของปุ๋ยอินทรีย์น้ำพบว่า มีค่า pH ระหว่าง 6.00-6.49 ปริมาณไนโตรเจน 1.54-2.21% ฟอสฟอรัส 0.40-0.86% และโพแทสเซียม 0.76-1.17% จากการทดสอบประสิทธิภาพกับผักกาดหอมกรีนโอ๊ค พบว่า ปุ๋ยอินทรีย์น้ำสูตรที่ 7 (ปลาหมอ 70% มูลจิ้งหรีด 15% กากน้ำตาล 15%) ให้ค่าการเจริญเติบโตและน้ำหนักสดสูงสุด โดยมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.01) เมื่อเปรียบเทียบกับปุ๋ยอินทรีย์น้ำสูตรอื่น ๆ และมีความใกล้เคียงกับผักกาดหอมกรีนโอ๊คที่ใช้ปุ๋ยเคมีน้ำสูตร 21-3-3  ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าของเสียจากการแปรรูปปลาหมอสามารถนำมาผลิตเป็นปุ๋ยอินทรีย์น้ำที่มีคุณภาพดี ช่วยลดปัญหาสิ่งแวดล้อม และสามารถพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์ของชุมชนได้ในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

Abidin NZ. Community-based approach in organic waste management : a sustainable model for behavior change. Journal of Environmental Management 2022;65(3):421-435.

Ahuja I, Dauksas E, Remme JF, Richardsen R, Løes AK. Fish and fish waste-based fertilizers in organic farming with status in Norway : a review. Waste Management 2020;115:95-112. doi : 10.1016/j.wasman. 2020.07.025.

Amkha S, Michiko T, Sagwansupyakorn C, Sukprakan S, Kazuyuki I. Effect of amount of nitrogen fertilizer on early growth of leafy vegetables in Thailand. Japanese Journal of Tropical Agriculture 2006;50(3):127-132.

Arvanitoyannis IS, Kassaveti A. Fish industry waste : treatments, environmental impacts, current and potential uses. International Journal of Food Science & Technology 2008;43(4):726-745.

Bhuimbar MV, Dandge PB. Production of organic liquid biofertilizer from fish waste and study of its plant growth promoting effect. Proceedings of the National Academy of Sciences 2023;93:235-243.

Calcino D, Schroeder B, Panitz J, Hurney A, Skocaj D, Wood A, Salter B. Australian Sugarcane Nutrition Manual. Brisbane, Australia : Sugar Research Australia Limited; 2018.

Chooklin SC, Sawain A, Krualee S. Effect of fermented bio-extract from fish residues by Lactobacillus casei on growth and yield of Brassica campestris var. chinensis. Recent Science and Technology 2022;14(1):253-265.

Faculty of the Department of Soil Science. Introduction to Soil Science. Bangkok, Thailand: Kasetsart University Press; 2005.

Farag MA, Zhang H, Ryu CM. Dynamic chemical communication between plants and bacteria through airborne signals : induced resistance by bacterial volatiles. Journal of Chemical Ecology 2013;39:1007-1018.

Ghaly AE, Ramakrishnan VV, Brooks MS, Budge SM, Dave D. Fish processing wastes as a potential source of proteins, amino acids and oils: a critical review. Journal of Microbial and Biochemical Technology 2013;5(4):107-129.

Giusti L. A review of waste management practices and their impact on human health. Waste Management 2009;29(8):2227-2239.

Kamla V, Yadav SK, Tripathi AK. Effect of fermentation conditions on pH and microbial activity during organic waste composting. Bioresource Technology 2007;98(12):2341-2347.

Khanarat A, Tangkananurak K. The effect of bio-fermented water from fish meal industrial waste on growth and yield of lettuce and marigold. Thai Journal of Science and Technology 2019;1:43-53.

Khanarat A, Tangkananurak K, Tangkoonboribun R, Piriyaphattrakit A. Effects of bioextract from waste of fish meal factory on growth and marketable yield of head lettuce and marigold. Thai Journal of Science and Technology 2025;8(1):43-53.

Kwanchai N. Comparison of the Quality of Liquid Biofertilizer Produced by Different Ratios of Material Components and Different Production Processes [master’s thesis]. Bangkok, Thailand : Silpakorn University; 2013.

Land Development Department. Manual for Analysis of Plants, Fertilizers, and Soil Amendments. Bangkok, Thailand : Ministry of Agriculture and Cooperatives; 2010.

Land Development Department. Guidelines for Organic Fertilizer and Bio-extract Production. Bangkok, Thailand : Ministry of Agriculture and Cooperatives; 2017.

Mih H, Lacherai A. Nutritional properties of fish meal produced from fresh by-products of Sardina pilchardus. Journal of Fisheries and Environment 2020;44(2):16-23.

Olaniyi JO, Adelasoye KA, Jegede CO. Influence of nitrogen fertilizer on the growth, yield and quality of grain amaranth varieties. Walailak Journal of Science and Technology 2008;4(4):506-513.

Osotsapa Y. Plant Nutrients. Bangkok, Thailand : Kasetsart University Press; 2015.

Sarakham T, Anoree S, Sriparang P, Nabhadalung N. Utilization of fermented bioextract to accelerate growth of cassava cutting. International Journal of Agricultural Technology 2017;13(7.3):2409-2414.

Shi S, Li J, Guan W, Blersch D. Nutrient value of fish manure waste on lactic acid fermentation by Lactobacillus pentosus. RSC Advances 2018;8:31267-31274.

Sreela-or C, Tharungsri P, Yamkong S, Kotam P, Jaipong P. Optimum conditions of using bio-extract from urine with vinasse and manure affecting yields of marigold. Life Sciences and Environment Journal 2022 ;23(1):196-207.

Tancho A. Natural Agriculture Applied Concepts in Thailand in 2013. Bangkok, Thailand : National Science and Technology Development Agency; 2013.

Tiwow VMA, Adrianton, Abram PH, Simatupang EA. The application of liquid and solid organic fertilizer from tilapia fish waste for conservation of Central Sulawesi superior jackfruit plant from Tulo and Beka. Journal of Physics: Conference Series 2020;1567(2):022027. doi :10.1088/1742-6596/1567/ 2/022027.

Upadhyay A, Bajpai V. Organic waste utilization and circular economy : a review on sustainable practices. Journal of Cleaner Production 2021;295 : 126370.doi : 10.1016/j.jclepro.2021.126370.

Zhang F, Niu J, Zhang W, Chen X, Li C, Yuan L, Xie J. Potassium nutrition of crops under varied environments. Plant Soil and Environment 2010;335(1-2):1-11.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-05-21

รูปแบบการอ้างอิง

ศรีละออ จ., หมวกสัง ป., เขตตรีจักร์ ณ., ทะรังศรี ป., ใจผ่อง ป., นิตย์สุวัฒน์ ส., นอบเผือก ก., & โกธรรม พ. (2026). การพัฒนาผลิตภัณฑ์ปุ๋ยอินทรีย์น้ำจากของเสียเหลือทิ้ง ในกระบวนการแปรรูปปลาหมอ . Life Sciences and Environment Journal, 27(1), 82–93. https://doi.org/10.14456/lsej.2026.6

ฉบับ

ปีที่ 27 ฉบับที่ 1 (2026): มกราคม-มิถุนายน

ประเภทบทความ

Research Articles

สัญญาอนุญาต

ลิขสิทธิ์ (c) 2026 Life Sciences and Environment Journal

Creative Commons License

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Each article is copyrighted © by its author(s) and is published under license from the author(s).