The การอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติอย่างสร้างสรรค์ บนฐานความหลากหลายทางชีวภาพ และการมีส่วนร่วมของชุมชน กรณีศึกษาลุ่มน้ำแม่แรม จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

การศึกษานี้เป็นการสำรวจการจัดการน้ำในลุ่มน้ำแม่แรม เชียงใหม่ โดยมุ่งเน้นที่การมีส่วนร่วมระหว่างแนวปฏิบัติของชุมชนกับทรัพยากรธรรมชาติท้องถิ่น ตามแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงและภูมิปัญญาท้องถิ่น มีการสำรวจและเก็บข้อมูลทรัพยากร การใช้ประโยชน์ ในพื้นที่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำของลุ่มน้ำแม่แรมร่วมกับชุมชนท้องถิ่นและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย รวมทั้งข้อมูลทุติยภูมิเพื่อประเมินสถานภาพทรัพยากร ความหลากหลายและการกระจายตัวของสิ่งมีชีวิต การใช้ประโยชน์พื้นที่ และสถานภาพด้านสิ่งแวดล้อม ผลการศึกษาพบว่าพื้นที่ป่าที่สำรวจส่วนใหญ่เป็นป่าดิบเขาและเต็งรัง ความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่ลุ่มน้ำแม่แรมอยู่ในเกณฑ์พืชพรรณน้อยจากลักษณะของป่า ยกเว้นต้นน้ำซึ่งเป็นบริเวณป่าไม่ผลัดใบอิทธิพลของปัจจัยทางกายภาพต่อการกระจายเชิงพื้นที่และฤดูกาลของพืชพรรณภูมิประเทศที่สูงขึ้น

และบริเวณที่มีความลาดชันสูงสามารถพบพืชมีการเติบโตหนาแน่นมากกว่า พบพันธุ์พืช 88 ชนิด รวมถึงเห็ด ไลเคนส์ แมลง สาหร่าย และนกหลากชนิด จากการใช้ประโยชน์จากพื้นที่พบว่าในส่วนต้นน้ำและกลางน้ำชุมชนยังมีการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ตามความเชื่อและประเพณีที่เป็นรากฐานความสัมพันธ์ของชุมชน มีกลุ่มชาติพันธุ์ มีวัฒนธรรม และพิธีกรรมต่าง ๆ ในการจัดการดูแลรักษาป่า ส่วนปลายน้ำลักษณะการใช้ประโยชน์พื้นที่เป็นด้านการเกษตร และที่อยู่อาศัยเป็นหลัก ในบริเวณต้นน้ำที่มีคุณภาพน้ำปานกลางค่อนข้างดี ในส่วนของพื้นที่กลางน้ำ และปลายน้ำ มีคุณภาพน้ำปานกลาง โดยพิจารณาจากพารามิเตอร์ทางกายภาพ-เคมี และตัวชี้วัดทางชีวภาพ สมดุลน้ำของชุมชนมีความเพียงพอยกเว้นใน
ฤดูแล้ง การมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการทรัพยากรน้ำมีความหลากหลายตั้งแต่ปานกลางถึงสูง
แต่โดยรวมแล้วการจัดการตนเองในท้องถิ่นถือว่าไม่เพียงพอ และมีความต้องการดำเนินการร่วมกันกับหน่วยงานภายนอก และชุมชนยังขาดแผนงานประจำปีที่สม่ำเสมอและการมีส่วนร่วมของชุมชนอย่างต่อเนื่องในการคุ้มครองและอนุรักษ์ทรัพยากร