การพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของรูปแบบการดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง ด้วยการแพทย์ทางไกล แบบบูรณาการชุมชน โดยคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิต ระดับอำเภอคลองเขื่อน จังหวัดฉะเชิงเทรา
คำสำคัญ:
การแพทย์ทางไกล, โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง, เบาหวานชนิดที่ 2, ความดันโลหิตสูง, การดูแลแบบบูรณาการชุมชนบทคัดย่อ
อำเภอคลองเขื่อนมีผู้สูงอายุและผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรังจำนวนมาก การเดินทางไปรับบริการที่โรงพยาบาลก่อให้เกิดภาระด้านเวลา ค่าเดินทาง และค่าใช้จ่ายของผู้ป่วยและครอบครัว การวิจัยและพัฒนาแบบผสมผสานนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของรูปแบบการดูแลด้วยการแพทย์ทางไกลแบบบูรณาการชุมชน โดยเชื่อมโยงโรงพยาบาลคลองเขื่อน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ รูปแบบได้รับการพัฒนาผ่านการประชุมผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 3 ครั้ง เพื่อออกแบบ ทบทวนปรับปรุง และสรุปรูปแบบ โดยมีการปรับประเด็นที่สำคัญ ได้แก่ การสนับสนุนเครื่อง DTX/BP การควบคุมคุณภาพ DTX การใช้ assisted video consultation และ telepharmacy การประสานงานและเตรียมยาล่วงหน้า การตรวจสอบตัวตนผู้รับยา ระบบเตือนนัด และ safety/referral pathway การประเมินประสิทธิผลใช้ prospective quasi-experimental controlled cohort กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 และ/หรือความดันโลหิตสูงที่มีอาการคงที่ เป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบกลุ่มละ 50 คน มีการติดตามวัดผล 3 ครั้ง ช่วงทดลอง 6 เดือน ที่ T0, T3 และ T6 ทั้ง 2 กลุ่มมีคุณลักษณะพื้นฐานที่ใกล้เคียงกัน ด้านตัววัดผลสำคัญ พบว่ากลุ่ม DM-based cohort มีค่า HbA1c เปลี่ยนจาก 5.93% เป็น 6.26% ในกลุ่มทดลอง และ 5.87% เป็น 6.15% ในกลุ่มเปรียบเทียบ โดยไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (p=0.750) และผู้ป่วยทุกคนมี HbA1c <7.5% ที่ T6 ในกลุ่ม HT-based cohort ค่า SBP ลดจาก 128.71 เป็น 118.93 mmHg เทียบกับ 134.67 เป็น 133.04 mmHg โดยกลุ่มทดลองลดลงต่างกัน 8.16 mmHg (p=0.005) ด้านค่าใช้จ่ายรวมในการรับบริการของกลุ่มทดลองลดลงมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ 418.6 บาทต่อครั้ง และเวลาที่เสียลดลงมากกว่า 3.72 ชั่วโมงต่อครั้ง (p<0.001) นอกจากนี้ไม่พบการขาดยา การเข้าห้องฉุกเฉินหรือนอนโรงพยาบาลจาก NCD instability หรือการเปลี่ยนจาก telemedicine เป็น onsite/ER และกลุ่มทดลองมีความพึงพอใจเพิ่มขึ้นมากกว่า (p<0.001) รูปแบบที่พัฒนาขึ้นมีความเป็นไปได้ในการใช้กับผู้ป่วย NCD ที่อาการคงที่ ช่วยคงการควบคุมระดับน้ำตาลตามเป้าหมายรายบุคคล ลด SBP และลดภาระเวลาและค่าใช้จ่ายของครัวเรือน โดยควรตีความภายใต้ข้อจำกัดของการจัดกลุ่มแบบไม่สุ่มและระยะติดตาม 6 เดือน
เอกสารอ้างอิง
Choxi, H., VanDerSchaaf, H., Li, Y., & Morgan, E. (2022). Telehealth and the digital divide: Identifying potential care gaps in video visit use. Journal of Medical Systems, 46(9), 58.
Des Jarlais, D. C., Lyles, C., & Crepaz, N., TREND Group. (2004). Improving the reporting quality of nonrandomized evaluations of behavioral and public health interventions: The TREND statement. American Journal of Public Health, 94(3), 361–366.
Diabetes Association of Thailand, The Endocrine Society of Thailand, Department of Medical Services, Ministry of Public Health, & National Health Security Office. (2024). Clinical practice guideline for diabetes 2023 (revised February 2024). (in Thai)
Hangaard, S., Laursen, S. H., Andersen, J. D., Kronborg, T., Vestergaard, P., Hejlesen, O., et al. (2023). The effectiveness of telemedicine solutions for the management of type 2 diabetes: A systematic review, meta-analysis, and meta-regression. Journal of Diabetes Science and Technology, 17(3), 794–825. https://doi.org/10.1177/19322968211064633
Khlong Khuean Hospital. (2026). HOSxP NCD registry and Khlong Khuean District health service data, 2026 [Unpublished administrative data]. Chachoengsao, Thailand.
Kruse, C. S., Krowski, N., Rodriguez, B., Tran, L., Vela, J., & Brooks, M. (2017). Telehealth and patient satisfaction: A systematic review and narrative analysis. BMJ Open, 7(8), e016242.
Ministry of Public Health Thailand. (2017). eHealth strategy, Ministry of Public Health (2017–2026). Nonthaburi, Thailand.
Ministry of Public Health Thailand. (2021). Digital health strategy, Ministry of Public Health (2021–2025). Nonthaburi, Thailand.
Sakima, A., Akagi, Y., Akasaki, Y., Fujii, T., Haze, T., Kawakami-Mori, F., et al. (2025). Effectiveness of digital health interventions for telemedicine/telehealth for managing blood pressure in adults: A systematic review and meta-analysis. Hypertension Research, 48(2), 478–491. https://doi.org/10.1038/s41440-024-01792-7
Şahin, E., Yavuz Veizi, B. G., & Naharci, M. I. (2024). Telemedicine interventions for older adults: A systematic review. Journal of Telemedicine and Telecare, 30(2), 305–319.
Snoswell, C. L., Taylor, M. L., Comans, T. A., Smith, A. C., Gray, L. C., & Caffery, L. J. (2020). Determining if telehealth can reduce health system costs: Scoping review. Journal of Medical Internet Research, 22(10), e17298.
Thai Hypertension Society. (2024). 2024 Thai guidelines on the treatment of hypertension. (in Thai)
Tong, A., Sainsbury, P., & Craig, J. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research (COREQ): A 32-item checklist. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357.
United Nations Development Programme, World Health Organization, Ministry of Public Health Thailand, & United Nations Interagency Task Force on NCDs. (2021). Prevention and control of noncommunicable diseases in Thailand: The case for investment. Bangkok, Thailand.
von Elm, E., Altman, D. G., Egger, M., et al. (2007). The STROBE statement: Guidelines for reporting observational studies. The Lancet, 370(9596), 1453–1457.
World Health Organization. (2025a). Noncommunicable diseases. Geneva, Switzerland.
World Health Organization. (2025b). Global strategy on digital health 2020–2027. Geneva, Switzerland.
World Health Organization Thailand. (n.d.). Noncommunicable diseases: Health in all public policies for the prevention and control of NCDs. Bangkok, Thailand.
