การประเมินความหลากหลายและการกระจายตัวของสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกในพื้นที่อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่
คำสำคัญ:
สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก, การกระจายตัว, ความหลากหลาย, อำเภอดอยสะเก็ด, จังหวัดเชียงใหม่บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินความหลากหลาย การกระจายตัว และการประเมินสถานะชนิดพันธุ์ของสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกในพื้นที่ของอำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ โดยทำการสำรวจและเก็บตัวอย่างภาคสนามบริเวณใกล้แหล่งน้ำและตามลำห้วยในพื้นที่ป่า 4 จุด ระหว่างเดือนมิถุนายน ถึง สิงหาคม พ.ศ. 2566 ในเวลากลางคืน
ผลการศึกษาพบสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกรวมทั้งสิ้น 6 วงศ์ 16 สกุล 23 ชนิด จากตัวอย่างที่พบทั้งหมด 183 ตัวอย่าง โดยวงศ์ Rhacophoridae พบความหลากชนิดมากที่สุด 7 ชนิด รองลงมาคือ วงศ์ Ranidae 5 ชนิด และพบ Limnonectes taylori มีจำนวนประชากรมากที่สุดและกระจายตัวอยู่ในทุกจุดสำรวจ เมื่อวิเคราะห์ดัชนีความหลากหลายทางชีวภาพ พบว่าจุดที่ 3 (บ้านปางกำแพงหิน) มีความมากชนิดของสิ่งมีชีวิตสูงที่สุด 14 ชนิด ขณะที่จุดที่ 1 (บ้านปางน้ำถุ) และจุดที่ 3 มีค่าดัชนีความหลากหลายของ Shannon-Wiener index สูงที่สุด (2.23) สะท้อนถึงระบบนิเวศที่มีความหลากหลายระดับปานกลาง ส่วนจุดที่ 2 (บ้านปางบง) มีค่า Species evenness สูงที่สุด (0.88) นอกจากนี้ จากการประเมินสถานะชนิดพันธุ์ IUCN Red List พบว่าสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกที่สำรวจพบทั้งหมด 23 ชนิด จัดอยู่ในกลุ่มมีความเสี่ยงต่ำที่สุดต่อการสูญพันธุ์ Least Concern (LC) อย่างไรก็ตาม อัตราการสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัยจากการขยายตัวและการใช้ประโยชน์ที่ดินของชุมชน รวมถึงความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศ ยังคงเป็นปัจจัยคุกคามสำคัญที่มีความสัมพันธ์โดยตรงต่อความเสี่ยงในการลดจำนวนลงของประชากรสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกในพื้นที่ ซึ่งข้อมูลเหล่านี้จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อการวางแผนบริหารจัดการ และอนุรักษ์ทรัพยากรชีวภาพในท้องถิ่นอย่างยั่งยืนต่อไป
เอกสารอ้างอิง
Buddhachat, K., & Suwannapoom, C. (2018). Phylogenetic relationships and genetic diversity of the Polypedates leucomystax complex in Thailand. PeerJ, 6, e4263.
Decena, S. C. P., Avorque, C. A., Decena, I. C. P., Asis, P. D., & Pacle, B. (2020). Impact of habitat alteration on amphibian diversity and species composition in a lowland tropical rainforest in Northeastern Leyte, Philippines. Scientific reports, 10(1), 10547.
Demartín, R. P., Ghirardi, R., & López, J. A. (2025). Influence of natural and artificial habitats and microhabitats on urban amphibian diversity and behavior. Diversity, 17(4), 292.
Department of National Parks, W. a. P. C. (2017). Report on forest resource situation and conservation area management in the northern region. A. Publishing. (in Thai)
Forestry Research and Innovation Development Center. (2021). A study of plant community structure and biodiversity in Khun Mae Kuang watershed area, Doi Saket District, Chiang Mai Province. K. U. Faculty of Forestry. (in Thai)
IUCN. (2026). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2025-2. International Union for Conservation of Nature. Form https://www.iucnredlist.org/
Khun Mae Kuang Watershed Royal Project Conservation Office. (2022). Report on the operation of watershed area management and tea-coffee agroforestry systems in Thep Sadet and Pa Miang Sub-districts, Doi Saket District, Chiang Mai Province. W. a. P. C. Department of National Parks. (in Thai)
Kosch, T. A., Torres-Sánchez, M., Liedtke, H. C., Summers, K., Yun, M. H., Crawford, A. J., Maddock, S. T., Ahammed, M. S., Araújo, V. L., & Bertola, L. V. (2024). The Amphibian Genomics Consortium: advancing genomic and genetic resources for amphibian research and conservation. BMC genomics, 25(1), 1025.
Lorphengsy, S., & Suwannapoom, C. (2022). An integrative Taxonomy Assessment for Species Diversity of Amphibians in Doi Phu Kha National Park, Nan Province University of Phayao.
Magurran, A. E. (2009). Measuring Biological Diversity. Wiley. Form https://books.google.co.th/books?id=7oE-WvzfoMcC
Niyomwan, P., Srisom, P., & Pawangkhanant, P. (2016). Amphibians of Huai Kha Khaeng. parbpim. Bangkok. (in Thai)
Niyomwan, P., Srisom, P., & Pawangkhanant, P. (2019). Amphibians of Thailand. parbpim. Bangkok. (in Thai)
Pham, A. V., Ngo, C. D., Nguyen, T. Q., & Ngo, B. V. (2022). Diet of Microhyla butleri and M. heymonsi from Son La Province, northwestern Vietnam. Herpetological Conservation and Biology, 17(1), 217-224.
Shannon, C. E. (2001). A mathematical theory of communication. ACM SIGMOBILE mobile computing and communications review, 5(1), 3-55.
Simpson, E. H. (1949). Measurement of diversity. Nature, 163(4148), 688-688.
Sodhi, N. S., Bickford, D., Diesmos, A. C., Lee, T. M., Koh, L. P., Brook, B. W., Sekercioglu, C. H., & Bradshaw, C. J. (2008). Measuring the meltdown: drivers of global amphibian extinction and decline. PloS one, 3(2), e1636.
Sutthiwises, T., Taksintum, W., Arunyawat, U., Sangthong, P., & Jantrarotai, P. (2020). Molecular identification of the morphologically cryptic Asian common treefrogs (Anura: Rhacophoridae, Polypedates leucomystax complex) in Thailand. Agriculture and Natural Resources, 54(1), 1-8.
Suwannapoom, C., & Osathanunkul, M. (2023). Distinguishing fanged frogs (Limnonectes) species (Amphibia: Anura: Dicroglossidae), from Thailand using high resolution melting analysis. Scientific Reports, 13(1), 18615.
Suwannapoom, C., Grismer, L. L., Pawangkhanant, P., & Poyarkov, N. A. (2022). A new species of stream toad of the genus Ansonia Stoliczka, 1870 (Anura: Bufonidae) from Nakhon Si Thammarat Range in southern Thailand. Zootaxa, 5168(2), 119-136.
Thailand Institute of Scientific and Technological Research. (2023). Survey of physical and biological resources for sustainable community economic development in Khun Mae Kuang National Reserved Forest, Chiang Mai Province. S. Ministry of Higher Education, Research and Innovation. (in Thai)
Wu, Y.-H., Suwannapoom, C., Poyarkov Jr, N. A., Pawangkhanant, P., Xu, K., Jin, J.-Q., Murphy, R. W., & Che, J. (2019). A new species of the genus Xenophrys (Anura: Megophryidae) from northern Thailand. Zoological research, 40(6), 564.
