การบูรณาการระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์และภูมิปัญญา “บ้าน-วัด-โรงเรียน/ราชการ (บวร)” เพื่อการอนุรักษ์พรรณไม้พรรณพืชท้องถิ่นอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาตำบล น้ำบ่อหลวง อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่
คำสำคัญ:
ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์, ภูมิปัญญาบวร, พรรณไม้พรรณพืชท้องถิ่น, นวัตกรรมเชิงพื้นที่, การอนุรักษ์อย่างยั่งยืนบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ประยุกต์ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ในการสำรวจและจัดทำฐานข้อมูลพรรณไม้พรรณพืชท้องถิ่นในตำบลน้ำบ่อหลวง อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ (2) รวบรวมภูมิปัญญา “บ้าน-วัด-โรงเรียน/ราชการ (บวร)” บนฐานการมีส่วนร่วมของชุมชนในการอนุรักษ์พรรณไม้พรรณพืชท้องถิ่น และ (3) สังเคราะห์ชุดองค์ความรู้เพื่อการอนุรักษ์พรรณไม้พรรณพืชท้องถิ่นอย่างยั่งยืน การวิจัยใช้วิธีวิจัยแบบผสมผสาน โดยเก็บข้อมูลจากการสำรวจภาคสนาม การใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ การสัมภาษณ์ผู้รู้ในชุมชน และการประชุมกลุ่มย่อย
ผลการวิจัยพบว่า ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์สามารถจัดทำฐานข้อมูลและแสดงการกระจายตัวของพรรณไม้พรรณพืชท้องถิ่นได้อย่างเป็นระบบ ครอบคลุมพรรณไม้ยืนต้น พรรณพืชสมุนไพร และพรรณพืชเศรษฐกิจ นอกจากนี้ยังพบว่าการอนุรักษ์พรรณไม้พรรณพืชท้องถิ่นเกิดจากการบูรณาการบทบาทของบ้าน วัด โรงเรียน และหน่วยงานภาครัฐ ในด้านการถ่ายทอดภูมิปัญญา การสร้างจิตสำนึก การเรียนรู้ และการสนับสนุนเชิงสถาบัน ผลการสังเคราะห์นำไปสู่การพัฒนาชุดองค์ความรู้ ซึ่งประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ ได้แก่ (1) การอนุรักษ์และจัดการฐานทรัพยากรพรรณพืช (2) การสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น (3) การสร้างจิตสำนึกและคุณค่าทางวัฒนธรรม และ (4) การเสริมสร้างเครือข่ายความร่วมมือและการสนับสนุนเชิงสถาบัน โดยมีระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์เป็นเครื่องมือสนับสนุนการจัดการข้อมูลเชิงพื้นที่
เอกสารอ้างอิง
Boripis, T., Pathak, S., Poungjinda, W., & Ling, J. C. Y. (2024). Community participation process for the sustainable business development of local wisdom learning centers. Journal of Human, Earth, and Future, 5(4), 660.
Burrough, P.A., & McDonnell, R.A. (1998). Principles of Geographical Information Systems. Oxford: Oxford University Press.
Chuanphetkaew, W. (2004). Folk wisdom and sustainable development. Bangkok: Odeon Store. (in Thai)
Cohen, J.M., & Uphoff, N.T. (1980). Participation’s Place in Rural Development: Seeking Clarity through Specificity. World Development, 8, 213.
Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation. (2021). Report on the situation of forest resources and plant species of Thailand for the year 2021. Bangkok: Ministry of Natural Resources and Environment. (in Thai)
Duangkrayom, J., Jintasakul, P., Songtham, W., Kruainok, P., Naksri, W., Thongdee, N., ... & Meepoka, R. (2022). Geodiversity in Khorat Geopark, Thailand: Approaches to geoconservation and sustainable development. International Journal of Geoheritage and Parks, 10(4), 569.
Duker, P., & Klanarongchaob, S. (2022). Community-based conservation of the Ngao River in Thailand: A networked story of success. Society & Natural Resources, 35(12), 1315.
Environmental Monitoring and Evaluation Group. (2022). Report on environmental situations and impacts from climate change for the year 2022. Bangkok: Office of Natural Resources and Environmental Policy and Planning. (in Thai)
Geo-Informatics and Space Technology Development Agency. (2009). Geographic information systems for environmental management. Bangkok: GISTDA. (in Thai)
Khemphet, S. (2021). The Reconciliation Promoting Model for Thai Youth By BOWAN: Home Monastery School. Journal of MCU Buddhapanya Review, 6(2), 1. (in Thai)
Nawin, S. (2020). The Existence of Local Wisdoms in the Globalization Era. Journal of SaengKhomKham Buddhist Studies, 5(2), 313.
Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The Knowledge-Creating Company. Oxford: Oxford University Press.
Norkum Ai, P., Inta, A., Sommano, S. R., Phinyo, K., Duangjan, K., & Tangpao, T. (2025). Exploring traditional knowledge and potential uses of local freshwater algae and aquatic plants in Thai wetland communities. Diversity, 17(1), 63.
Office of the Royal Development Projects Board. (2021). The master plan of the Plant Genetic Conservation Project under the Royal Initiative of Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhorn (RSPG), the seventh five-year period (October 2021–September 2026). Bangkok: Office of the Royal Development Projects Board. (in Thai)
Pancharoen, N., Chara, P., Nithisiriwaritkun, W., & Chaisam-Ang, S. (2025). Participatory knowledge management to enhance local wisdom based on cultural capital and resources on the Thai-Cambodian border, Surin. Asia Social Issues, 18(1), e268121.
Pongsermpol, C., & Chukaew, P. (2022). Traditional Thai community conservation focusing on sustainable participatory process: A case study of Talaad Lang Community, Chumphon Province, Thailand. Civil Engineering and Architecture, 10(3), 816.
Puengsom, S., Ratchavieng, A., Chooprai, N., & Tantisattayanon, N. (2025). The application of geographic information systems (GIS) for conservative local plant database development. ASEAN Journal of Scientific and Technological Reports, 28(5), e258063.
Wiyasingh, P., Nanhongbau, W., & Sa-ard-iam, T. (2022). The Bawon’s Sovereignty with the Building a Strong Community through the Kealmor’s Dimension of the Kui People in Si Suk District, Samrong Thap District, Surin Province. Journal of Spatial Innovation for Development, 4(1), 39. (in Thai)
Raymond, C. M., Fazey, I., Reed, M. S., Stringer, L. C., Robinson, G. M., & Evely, A. C. (2010). Integrating local and scientific knowledge for environmental management. Journal of Environmental Management, 91(8), 1766.
Simon, K., Diprose, G., & Thomas, A. C. (2020). Community-led initiatives for climate adaptation and mitigation. Kōtuitui: New Zealand Journal of Social Sciences Online, 15(1), 93.
Srinurak, N., Wonglangka, W., & Sukwai, J. (2024). Smart urban forest initiative: Nature-based solution and people-centered approach for tree management in Chiang Mai, Thailand. Sustainability, 16(24), 11078.
Strauss, A., & Corbin, J. M. (1990). Basics of qualitative research: Grounded theory procedures and techniques. Thousand Oaks: SAGE Publications, Inc.
