การท่องเที่ยวเชิงอายุยืน: การสังเคราะห์วรรณกรรมอย่างเป็นระบบและทิศทางการวิจัยในบริบทประเทศไทย
คำสำคัญ:
การท่องเที่ยวเชิงอายุยืน, การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ, สังคมผู้สูงอายุ, การสังเคราะห์วรรณกรรมอย่างเป็นระบบ, ประเทศไทยบทคัดย่อ
การท่องเที่ยวเชิงอายุยืน (Longevity Tourism) เป็นสาขาวิจัยที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็วภายใต้กระแสสังคมผู้สูงอายุและความตื่นตัวด้านสุขภาพของประชากรโลก บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) สังเคราะห์วรรณกรรมเกี่ยวกับการท่องเที่ยวเชิงอายุยืนอย่างเป็นระบบ (2) วิเคราะห์Research Gapในบริบทเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะประเทศไทย และ (3) นำเสนอกรอบแนวคิดบูรณาการและทิศทางการวิจัยในอนาคต ผู้วิจัยใช้กระบวนการ Systematic Literature Synthesis (SLS) โดยค้นหาจากฐานข้อมูล Scopus, Web of Science, PubMed และ Google Scholar ด้วยชุดคำสำคัญที่กำหนดไว้ล่วงหน้า คัดกรองตามเกณฑ์ PICOS ได้งานที่ผ่านเกณฑ์จำนวน 25 งาน จากงานที่พบทั้งหมด 889 รายการ ผลการสังเคราะห์จัดกลุ่มเนื้อหาออกเป็นห้าประเด็น ได้แก่ นิยามและกรอบทฤษฎี พื้นที่อายุยืนและการท่องเที่ยว ผลกระทบต่อสุขภาพผู้สูงอายุ การแพทย์บูรณาการและการท่องเที่ยว และบริบทเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบว่างานวิจัยทางฝั่งเอเชียมักเชื่อมโยงกับพื้นที่อายุยืน (Blue Zone) ในขณะที่งานวิจัยตะวันตกเน้นมิติการออกแบบบริการและนโยบายสำหรับสังคมอายุยืน ช่องว่างสำคัญที่พบ ได้แก่ การขาดงานวิจัยเชิงประจักษ์ในบริบทไทย
การออกแบบการวิจัย และการขาดกรอบทฤษฎีที่เฉพาะเจาะจงสำหรับ Longevity Tourism บทความนี้จึงเสนอกรอบแนวคิดบูรณาการ (Integrative Longevity Tourism Framework : ILTF) เพื่อเป็นฐานสำหรับการวิจัยเชิงประจักษ์ในบริบทไทยต่อไป
เอกสารอ้างอิง
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. Form https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
ASEAN Market Research. (2024). ASEAN medical and wellness tourism market size & share 2034. Global Market Insights Inc.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. Form https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Buettner, D. (2012). The Blue Zones: 9 lessons for living longer from the people who’ve lived the longest (2nd ed.). National Geographic Society.
Liao, C., Xiao, H., Li, Z., & Todo, Y. (2024). Beyond chronological age: Exploring how different future time perspective influences the health tourism intention. BMC Psychology, 12, 689. Form https://doi.org/10.1186/s40359-024-02201-x
Seow, A. N., Foroughi, B., & Choong, Y. O. (2024). Tourists’ satisfaction, experience, and revisit intention for wellness tourism: E Word-of-Mouth as the mediator. SAGE Open, 14(3). Form https://doi.org/10.1177/21582440241274049
Azimi, A., Moradi, E., Yousefi, B., & Hassani, Z. (2025). Bridging theory and practice in healthy aging: The role of wellness tourism in shaping psychosocial outcomes. Acta Psychologica, 257, 105062. Form https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105062
Carrera, F. (2025). Age tourism: Going beyond health and 'triple S' tourism toward a new request of journey. Frontiers in Sociology, 9, 1395405. Form https://doi.org/10.3389/fsoc.2024.1395405
Crompton, J. L. (1979). Motivations for pleasure vacation. Annals of Tourism Research, 6(4), 408–424. Form https://doi.org/10.1016/0160-7383(79)90004-6
European Parliament. (2025). Silver tourism and the longevity economy in the European Union. European Parliament Research Service. Brussels: European Parliament.
Frontiers in Public Health. (2025). Integrating natural non-pharmaceutical therapies into medical tourism: A dynamic health portrait-driven model for proactive older adult health. Frontiers in Public Health, 13, 1580082. Form https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1580082
Global Wellness Institute [GWI]. (2026, February 26). GWI releases new data on Thailand's fast-growing wellness market. Form https://globalwellnessinstitute.org/press-room/press-releases/gwi-releases-new-data-on-thailands-fast-growing-wellness-market/
Hair, J. F., Risher, J. J., Sarstedt, M., & Ringle, C. M. (2019). When to use and how to report the results of PLS-SEM. European Business Review, 31(1), 2–24. Form https://doi.org/10.1108/EBR-11-2018-0203
Hong, Q. N., Fàbregues, S., Bartlett, G., Boardman, F., Cargo, M., Dagenais, P., Gagnon, M.-P., Griffiths, F., Nicolau, B., O’Cathain, A., Rousseau, M.-C., Vedel, I., & Pluye, P. (2018). The Mixed Methods Appraisal Tool (MMAT) version 2018 for information professionals and researchers. Education for Information, 34(4), 285–291. Form https://doi.org/10.3233/EFI-180221
Hu, F., Wen, J., Phau, I., Ying, T., Aston, J., & Wang, W. (2023). The role of tourism in healthy aging: An interdisciplinary literature review and conceptual model. Journal of Hospitality and Tourism Management, 56, 356–366. Form https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2023.07.008
Keadplang, K., Hansuk, W., Suchaoin, P., & Pimanmassuriya, K. (2024). Creative economy on the wellness tourism of elderly tourists in Thailand. Eau Heritage Journal of Social Science and Humanities, 14(2), 42–58.
Landis, J. R., & Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159–174. Form https://doi.org/10.2307/2529310
Nergiz, H. G., & Toker, F. (2025). Healthy aging in the tourism industry: A systematic literature review. SAGE Open, 15(2). https://doi.org/10.1177/21582440251379664
Patterson, I., & Balderas-Cejudo, A. (2023). Tourism towards healthy lives and well-being for older adults and senior citizens: Tourism agenda 2030. Tourism Review, 78(2), 427–440. Form https://doi.org/10.1108/TR-09-2022-0441
Rahman, M. A., et al. (2024). The role of tourism in enhancing domains of health for seniors: A scoping review. Gerontology & Geriatric Medicine, 10. Form https://doi.org/10.1177/23337214241264857
ResearchGate. (2025). Reimagining wellness tourism: A blueprint for developing Blue Zone-inspired longevity hotels. ResearchGate Working Paper.
Smith, M., & Puczkó, L. (2014). Health, tourism and hospitality: Spas, wellness and medical travel (2nd ed.). Routledge.
Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339. Form https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
Torraco, R. J. (2016). Writing integrative literature reviews: Using the past and present to explore the future. Human Resource Development Review, 15(4), 404–428. https://doi.org/10.1177/1534484316671606
Travel Daily News Asia. (2025). Longevity, leisure, and health: Why travel may be the medicine of the future. Form https://www.traveldailynews.asia/column/articles/longevity-leisure-and-health-why-travel-may-be-the-medicine-of-the-future/
Wang, J., et al. (2024). Tourist satisfaction and behavioral intention in a longevity culture destination: Evidence from Bama, China. GeoJournal of Tourism and Geosites, 52(1), 145–158. Form https://doi.org/10.30892/gtg.52116-1198
Wen, J., Zheng, D., Hou, H., Phau, I., & Wang, W. (2022). Tourism as a dementia treatment based on positive psychology. Tourism Management, 92, 104556. Form https://doi.org/10.1016/j.tourman.2022.104556
World Health Organization [WHO]. (2021). Ageing and health. Form https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health
Zeithaml, V. A. (1988). Consumer perceptions of price, quality, and value: A means-end model and synthesis of evidence. Journal of Marketing, 52(3), 2–22. Form https://doi.org/10.1177/002224298805200302
Zheng, D., Huang, C., Zhao, Q., & Liu, Y. (2025). Healing tourism: An interdisciplinary review of progress, methods and healthy ageing implications. Asia Pacific Journal of Marketing and Logistics. Form https://doi.org/10.1108/APJML-10-2024-1538
Zhong, B.-L., et al. (2025). The effect of travel and tourism on longevity in older adults: Evidence from the Chinese Longitudinal Healthy Longevity Survey. Frontiers in Public Health, 13, 1530782. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1530782
Zhou, M., Luo, H., & Hong, J. (2023). Establishment of a value evaluation system for health and wellness tourism resources. PLOS ONE, 18(7), e0288749. Form https://doi.org/10.1371/journal.pone.0288749
