ภูมิสารสนเทศอัจฉริยะเพื่อการฟื้นฟูระบบนิเวศเชิงกลยุทธ์: การจัดลำดับความสำคัญพื้นที่วิกฤตในอุทยานแห่งชาติถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน (เตรียมการ)

ผู้แต่ง

  • ปิยะพงษ์ ศรไชย กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กรุงเทพฯ 10900
  • สารภี จุลแก้ว สาขาวิทยาการคอมพิวเตอร์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา จังหวัดสงขลา 90000
  • นิติ เอี่ยมชื่น สาขาวิชาภูมิสารสนเทศศาสตร์ คณะเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร มหาวิทยาลัยพะเยา จังหวัดพะเยา 56000

คำสำคัญ:

ภูมิสารสนเทศ, การเรียนรู้ของเครื่อง, การประเมินความเสี่ยงเชิงพื้นที่, การฟื้นฟูระบบนิเวศ, ความลาดชัน, ถ้ำหลวง

บทคัดย่อ

อุทยานแห่งชาติถ้ำหลวง-ขุนน้ำนางนอน (เตรียมการ) ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 12,000 ไร่ เป็นระบบนิเวศที่มีความเปราะบางและเผชิญความเสี่ยงสูงต่อการพังทลายของดินและการเสื่อมโทรมของป่าไม้ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนากรอบแนวคิดและแบบจำลองทางพื้นที่ (Spatial Model) สำหรับการจัดลำดับความสำคัญพื้นที่ฟื้นฟูระบบนิเวศอย่างเป็นระบบ โดยบูรณาการเทคนิคภูมิสารสนเทศบนแพลตฟอร์ม Google Earth Engine (GEE) ร่วมกับการเรียนรู้ของเครื่อง (Machine Learning) ข้อมูลหลักที่ใช้ในการวิเคราะห์ประกอบด้วยภาพถ่ายดาวเทียม Sentinel-2 ปี พ.ศ. 2567 และแบบจำลองความสูงเชิงเลข (DEM) เพื่อประเมินปัจจัยความเสี่ยงเชิงพื้นที่ 3 ปัจจัย ได้แก่ ความลาดชัน (Slope) ดัชนีความแตกต่างพืชพรรณ (NDVI) และการใช้ประโยชน์ที่ดิน (Land Use) โดยเกณฑ์การให้คะแนนและค่าน้ำหนักความสำคัญของแต่ละปัจจัยถูกกำหนดโดยฉันทามติของผู้เชี่ยวชาญ (Expert Consensus) การจำแนกประเภทการใช้ประโยชน์ที่ดินใช้อัลกอริทึม Random Forest โดยแบ่งข้อมูลเพื่อตรวจสอบความถูกต้องแบบ Split-validation (70:30) ผลการทดสอบพบว่าแบบจำลองให้ค่าความแม่นยำโดยรวม (Overall Accuracy) ที่ 88.24% และค่าสัมประสิทธิ์แคปปา (Kappa Coefficient) ที่ 0.82 จากการวิเคราะห์ด้วยเทคนิคการประเมินแบบหลายหลักเกณฑ์ (Multi-Criteria Evaluation: MCE) โดยให้น้ำหนักความสำคัญสูงสุดแก่ปัจจัยความลาดชัน (50.00%) ผลการวิจัยชี้ว่า พื้นที่ที่ต้องได้รับการฟื้นฟูในระดับสูงและสูงสุด (Priority Level 3 และ 4) มีเนื้อที่รวม 5,340.94 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 44.48 ของพื้นที่อุทยานฯ โดยพื้นที่ส่วนใหญ่จัดอยู่ในระดับมีความต้องการฟื้นฟูสูง (Level 3) จำนวน 5,322.64 ไร่ ในขณะที่พื้นที่วิกฤตเร่งด่วนสูงสุด (Level 4) มีเนื้อที่ 18.30 ไร่ ซึ่งแม้จะมีปริมาณไม่มากแต่มีลักษณะร่วมคือเป็นพื้นที่ลาดชันสูงมากและมีพืชพรรณปกคลุมเบาบาง แผนที่ลำดับความสำคัญที่ได้จากการวิจัยนี้เป็นเครื่องมือสนับสนุนการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ที่สำคัญ สำหรับการจัดสรรทรัพยากรในโครงการฟื้นฟูระบบนิเวศให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด

เอกสารอ้างอิง

Belgiu, M., & Drǎguţ, L. (2016). Random forest in remote sensing: A review of applications and future directions. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 114, 24–31. form https://doi.org/10.1016/j.isprsjprs.2016.01.011.

Chuvieco, E., & Huete, A. (2020). Fundamentals of satellite remote sensing: An environmental approach (3rd ed.). CRC Press.

Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). John Wiley & Sons.

Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation. (2022). Management Plan for Tham Luang-Khun Nam Nang Non National Park (under gazetting), 2023-2027. (in Thai).

Food and Agriculture Organization (FAO). (2006). Guidelines for soil description (4th ed.). FAO.

Gorelick, N., Hancher, M., Dixon, M., Ilyushchenko, S., Thau, D., & Moore, R. (2017). Google Earth Engine: Planetary-scale geospatial analysis for everyone. Remote Sensing of Environment, 202, 18–27. form https://doi.org/10.1016/j.rse.2017.06.031.

Malczewski, J. (2006). GIS-based multicriteria decision analysis: A survey of the literature. International Journal of Geographical Information Science, 20(7), 703–726. form https://doi.org/10.1080/13658810600661508.

Rouse, J. W., Haas, R. H., Schell, J. A., & Deering, D. W. (1974). Monitoring vegetation systems in the Great Plains with ERTS. NASA Special Publication, 351, 309.

Sudana, I. W., Danoedoro, P., & Hartono, H. (2020). Soil erosion hazard assessment using GIS and remote sensing in mountain area of Bali, Indonesia. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 478(1), 012028. form https://doi.org/10.1088/1755-1315/478/1/012028.

United Nations. (n.d.). The UN Decade on Ecosystem Restoration. Retrieved from https://www.decadeonrestoration.org/.

Vrieling, A., Sterk, G., & de Jong, S. M. (2011). Satellite-based assessment of ecosystem degradation in the Ethiopian Highlands. Land Degradation & Development, 22(3), 263-276. form https://doi.org/10.1002/ldr.1017.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

02/18/2026

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิจัย