การประยุกต์แบบจำลอง CA-Markov และแบบจำลอง SCS-CN ในการพยากรณ์ การใช้ประโยชน์ที่ดิน และปริมาณน้ำท่า ในจังหวัดเชียงราย
คำสำคัญ:
SCS-CN, น้ำท่า, การใช้ประโยชน์ที่ดิน, แบบจำลอง CA-Markov, เชียงรายบทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้เป็นการประยุกต์แบบจำลองการใช้ประโยชน์ที่ดิน CA-Markov ที่ใช้ข้อมูลการใช้ประโยชน์ที่ดิน (Land Use) จังหวัดเชียงราย จากกรมพัฒนาที่ดิน ปี 2558 และ ปี 2564 ร่วมกับปัจจัยอื่นๆ เช่น ปริมาณน้ำฝนรายปี (ปี 2555 - 2565) ลักษณะทางอุทกวิทยาของดิน ประกอบกับการนำเทคนิคทางด้านสารสนเทศภูมิศาสตร์มาใช้ โดยนำข้อมูลการใช้ประโยชน์ที่ดินมาแบ่งประเภทใหม่ให้เป็น 7 ประเภท ให้สอดคล้องกับวิธีของ แบบจำลอง SCS-CN ประกอบด้วย พื้นที่ป่า (F), พื้นที่ผสมระหว่างป่า สวนป่า ทุ่งหญ้า (W), พื้นที่สีเขียวบริเวณเมือง เช่น สนามกอล์ฟ (G), พื้นที่ทุ่งหญ้า (R), พื้นที่เกษตรกรรม และอื่นๆ (A), พื้นที่อุตสาหกรรม (I) และ พื้นที่เมือง (U) เพื่อใช้พยากรณ์ปริมาณน้ำท่าโดยใช้วิธีการหาโค้งน้ำท่า (Soil Conservation Service Curve Number: SCS-CN) ในพื้นที่จังหวัดเชียงราย ผลการศึกษาพบว่าบริเวณที่ปริมาณน้ำท่าสูงส่วนใหญ่จะเป็นพื้นที่ที่มีปริมาณน้ำฝนมากและมีการใช้ประโยชน์ที่ดินเป็นพื้นที่เมือง ซึ่งพื้นที่มีปริมาณน้ำท่าสูงสุดจากการพยากรณ์ปริมาณน้ำท่าปี 2570 ด้วยแบบวิธี SCS-CN ส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่บริเวณอำเภอเมืองเชียงราย โดยในช่วงปี 2558 จังหวัดเชียงรายมีปริมาณน้ำท่าเฉลี่ยอยู่ที่ 1,289 ลูกบาศก์เมตรต่อปี ปี 2564 มีปริมาณน้ำท่าเฉลี่ยอยู่ที่ 936 ลูกบาศก์เมตรต่อปี และ ปี 2570 ปริมาณน้ำท่าเฉลี่ยอยู่ที่ 1,094 ลูกบาศก์เมตรต่อปี ซึ่งแปรผันตรงกับปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยในแต่ละปีจากผลการศึกษา ปริมาณน้ำฝน การใช้ประโยชน์ที่ดินและสิ่งปกคลุมดินที่เปลี่ยนแปลงไปเป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อปริมาณน้ำท่าอย่างมีนัยสำคัญ ดังนั้น การวางแผนลักษณะการใช้ประโยชน์ที่ดินในอนาคต และการพยากรณ์ปริมาณน้ำฝนที่จะตกในแต่ละปี จึงมีความสำคัญในการวางแผนเพื่อการป้องกันอุทกภัยที่อาจเกิดขึ้น
เอกสารอ้างอิง
กรมประชาสัมพันธ์. (2565). มาตรการรองรับภัยแล้งและอุทกภัย. สืบค้นจาก https://prd.go.th/th/content/category/detail/ id/31/iid/72601.
ศูนย์ข้อมูลสาธารณภัย. (2567). สถิติรายปีอุทกภัย. สืบค้นจาก https://datacenter.disaster.go.th/datacenter/cms?id=8530.
ณัฐกร วิทิตานนท์. (2564). พัฒนาการของ “เมืองเชียงราย” ภายใต้การวางผังเมืองสมัยใหม่. วารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 12(2), 47-74.
ปิยพงษ์ ทองดีนอก. (2559). การประมาณค่าน้ำท่าโดยใช้วิธี SCS-CN ในพื้นที่ลุ่มน้ำยมตอนบน. วารสารวนศาสตร์, 35(2), 110-121.
สุธี อนันต์สุขสมศรี และคณะ. (2560). การประยุกต์ใช้แบบจำลองระบบซับซ้อน (Complex System) เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินในภาคตะวันออกของประเทศไทย. วารสารวิชาการการวางแผนภาคและเมือง, 2(1), 61-73.
นิพนธ์ ตั้งธรรม และคณะ. (2539). ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินต่อปริมาณและลักษณะการไหลของน้ำท่าในลุ่มน้ำป่าสัก. วารสารวนศาสตร์, 15(1), 98-110.
อนงค์นาฏ บรบุตรและคณะ. (2565). ผลของการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินต่อการให้น้ำท่าของลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำควน และลุ่มน้ำสาขาน้ำปี้ จังหวัดน่านและจังหวัดพะเยา. วารสารวนศาสตร์ไทย, 41(1), 127-138.
Mishra, S. K., R. P., Pandey, M. K., Jain and V. P., Singh. (2008). A rain duration and modified AMC-dependent SCS- CN procedure for long duration rainfall-runoff events. Water Resour Manag, 22(7), 861-876.
Mishra, S.K. and V.P. Singh. (2003). Soil Conservation Service Curve Number (SCS-CN) Methodology. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht. 553 P.
Tomáš Rehánek, Michal Podhorányi and Jan Krenek. (2019). Parameter recalculation for a rainfall-runoff model with a focus on runoff curve numbers. GeoScape, 13(2), 132-140.
United States Department of Agriculture. (1999). National, Hydrology Engineering Handbook Part 630 Hydrology. Natural Resources Conservation Service.
