การประเมินความแห้งแล้งแบบหลายฉากทัศน์ด้วยดาวเทียมโดยใช้ดัชนีความเครียดของน้ำในพืช ในพื้นที่ลุ่มน้ำแม่สุก อำเภอแม่ใจ จังหวัดพะเยา
คำสำคัญ:
การรับรู้จากระยะไกล, การใช้ประโยชน์ที่ดิน, ดัชนีความเครียดของน้ำในพืช, พะเยา, ลุ่มน้ำอิงตอนบนบทคัดย่อ
ความแห้งแล้งเป็นภัยธรรมชาติที่เกิดขึ้นมายาวนานตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน และสามารถเกิดขึ้นได้ในทุก ๆ พื้นที่ ซึ่งมักเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของฝน คือมีปริมาณฝนลดลงกว่าปกติ เป็นเวลานาน ส่งผลกระทบต่อผลผลิตทางการเกษตร สภาพความแห้งแล้งในปัจจุบันสามารถประเมินได้จากดัชนีที่คำนวณจากการใช้เทคนิคการรับรู้จากระยะไกล โดยใช้ดัชนีความเครียดของน้ำในพืช (Moisture Stress Index: MSI) เพื่อใช้วิเคราะห์หาพื้นที่เสี่ยงความแห้งแล้งที่มีผลต่อการใช้ประโยชน์ที่ดิน ในการศึกษาวิจัยครั้งนี้จึงมีจุดประสงค์ (1) เพื่อการวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดความแห้งแล้ง ภายใต้ ความแตกต่างของปริมาณน้ำฝน (2) เพื่อการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของพื้นที่เสี่ยงความแห้งแล้ง
ที่มีผลต่อการเกิดความแห้งแล้ง กับสถานภาพการใช้ประโยชน์ที่ดิน ผลการวิจัยพบว่า พื้นที่ภัยแล้ง (แล้งปานกลาง-แล้งมาก-แล้งรุนแรง) ยังปรากฏในทั้งสามฉากทัศน์โดยมีพื้นที่ 10,193 ไร่ (ฝนน้อย), 13,654 ไร่ (ฝนปกติ) และ 5,736 ไร่ (ฝนมาก) และเมื่อนำค่าดัชนี MSI มาวิเคราะห์ร่วมกับการใช้ประโยชน์ที่ดินพบว่ากิจกรรมต่าง ๆ มีดัชนีความแห้งแล้งแตกต่างกันออกไป ได้แก่ พื้นที่เกษตรกรรม (0.6 – 1.9), พื้นที่ป่าไม้ (0.4 – 1.4), พื้นที่เบ็ดเตล็ด (0.6 – 1.9), พื้นที่เมืองและสิ่งปลูกสร้าง (0.6 – 1.4) และพื้นที่แหล่งน้ำ (0.4 – 1.6) จากการศึกษาดัชนี MSI สามารถบอกค่าความแห้งแล้งของการใช้ประโยชน์ที่ดินแต่ละประเภทสามารถนำไปใช้ในการวางแผนสนับสนุนการตัดสินใจในด้านการเกษตรกรรมในแต่ละช่วงตามปริมาณฝนที่แตกต่างกันแต่ละช่วงเวลา
เอกสารอ้างอิง
กรมอุตุนิยมวิทยา. (2566). ศูนย์ภูมิอากาศ กรมอุตุนิยมวิทยา. สืบค้นเมื่อ 12 กุมภาพันธ์ 2566, จากhttp://climate.tmd.go.th/content/article/9.
กองนโยบายและแผนการใช้ที่ดิน. (2565). คำนิยามข้อมูลการใช้ที่ดิน. กรมพัฒนาที่ดิน. กรุงเทพฯ. 1-289.
นุชนารถ ศรีวงศิตานนท์. (2558). การตรวจวัดความชื้นในดินโดยเทคนิคการรับรู้จากระยะไกล (Soil Moisture Monitoring using Remote Sensing Technique). ภาควิชาทรัพยากรน้ำ, คณะวิศวกรรมศาสตร์, มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
ศรัณภัสร์ เอี่ยมอำไพ และ นุชนารถ ศรีวงศิตานนท์. (2562). การตรวจสอบสภาพความแห้งแล้งของประเทศไทยโดย Moisture Stress Index (MSI). การประชุมวิชาการวิศวกรรมโยธาแห่งชาติครั้งที่ 24 วันที่ 10-12 กรกฎาคม 2562 จ.อุดรธานี, ณ โรงแรมเซ็นทาราและคอนเวนชันเซ็นเตอร์ อ.เมือง จ.อุดรธานี.
สุจิตรา เจริญหิรัญยิ่งยศ. (2561). ความสัมพันธ์ที่ดีที่สุดระหว่างดัชนีพืชพรรณกับผลผลิตปาล์มนํ้ามันจากทะลายผลสดด้วยภาพถ่ายดาวเทียมแลนด์แซท 8. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 21, 235-247.
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. (2564). สืบค้นเมื่อ 23 มีนาคม 2566, จาก https://mis-app.oae.go.
สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาแห่งสหรัฐอเมริกา U.S. Geological Survey (USGS). (n.d.). form https://earthexplorer.usgs.gov/.
Hardisky, M.A., Klemas, V. and Smart, R.M. (1983). The Influence of Soil Salinity, Growth Form, and Leaf Moisture on the Spectral Radiance of Spartina alterniflora Canopies. Photogrammetric Engineering and Remote Sensing, 49, 77-83.
Welikhe P, Quansah JE, Fall S, and Elhenney WMc. (2017). Estimation of Soil Moisture Percentage Using LANDSATbased Moisture Stress Index. J Remote Sensing & GIS, 6, 200. doi: 10.4172/2469-4134.1000200.
