การส่งเสริมการพัฒนาเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศอย่างยั่งยืน : กรณีศึกษานิคมอุตสาหกรรมบางชัน

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยความสำเร็จในการพัฒนานิคมอุตสาหกรรมบางชันสู่เมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ และเสนอแนวทางในการพัฒนาเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศอย่างยั่งยืน โดยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพที่มุ่งเน้นศึกษาการดำเนินงานจากการพัฒนานิคมอุตสาหกรรมเชิงนิเวศของนิคมอุตสาหกรรมบางชัน ประกอบด้วยการศึกษาข้อมูลแบบปฐมภูมิ  คือ การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้มีส่วนได้เสีย 4 กลุ่ม ได้แก่ สำนักงานนิคมอุตสาหกรรมบางชัน ผู้ประกอบการ หน่วยงานท้องถิ่น และผู้นำชุมชน และการศึกษาข้อมูลทุติยภูมิที่เกี่ยวข้อง โดยนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์สภาพแวดล้อมการพัฒนาเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศด้วย SWOT Analysis และเสนอกลยุทธ์ในการพัฒนาด้วย TOWS Matrix Analysis และ Sustainable Balance Scorecards (SBSC) รวมทั้งนำเสนอแนวทางการพัฒนาด้วยแผนที่กลยุทธ์ (Strategy Map)

ผลการศึกษาพบว่า ปัจจัยความสำเร็จที่มีความสำคัญลำดับแรก ได้แก่ การมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสีย การพัฒนาอย่างต่อเนื่อง และการสื่อสารเพื่อสร้างความเข้าใจในการดำเนินการ รองลงมา ได้แก่ ความมุ่งมั่นของผู้บริหาร ความรู้ความสามารถของบุคลากร และจำนวนข้อร้องเรียน และลำดับที่สาม ได้แก่ การสนับสนุนงบประมาณ  การเปิดเผยผลการดำเนินการของผู้ประกอบการ และการทำงานเป็นทีมที่ดี  นอกจากนี้ได้วิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายในของการพัฒนา พบว่าจุดแข็งในการพัฒนามีความโดดเด่นในมิติด้านสังคม คือ การมีส่วนร่วมและความสัมพันธ์ที่ดีกับชุมชน ส่วนจุดอ่อนพบในมิติการบริหารจัดการ คือ การมีส่วนร่วมของบุคลากรในสำนักงานการนิคมอุตสาหกรรมบางชันและผู้ประกอบการในการดำเนินงานยังมีค่อนข้างน้อย  สำหรับสภาพแวดล้อมภายนอกของการพัฒนา พบว่ามีโอกาสในมิติด้านสิ่งแวดล้อมและการบริหารจัดการ โดยเฉพาะประเด็นเรื่องความก้าวหน้าทางการวิจัยด้านการจัดการสิ่งแวดล้อม  และความมุ่งมั่นในการส่งเสริมอุตสาหกรรมเชิงนิเวศในระดับประเทศ อย่างไรก็ตาม ยังมีอุปสรรคในด้านการบริหารจัดการค่อนข้างมาก โดยเฉพาะประเด็นเรื่องความชัดเจนในการกำกับดูแลและการดำเนินการในระดับนโยบายของประเทศ  จากผลการศึกษาผู้วิจัยได้นำเสนอแนวทางเพื่อการพัฒนานิคมอุตสาหกรรมบางชันสู่การเป็นเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศอย่างยั่งยืนภายใต้ 4 มุมมอง ตามหลักการ SBSC ประกอบด้วย 1) มุมมองด้านการเรียนรู้และการพัฒนา ได้แก่ การวางแผนและกำหนดนโยบายที่ชัดเจน และ การพัฒนาศักยภาพของบุคลากรที่เกี่ยวข้อง 2) มุมมองด้านกระบวนการภายใน ได้แก่ การปรับปรุงและพัฒนาด้วยความรู้และเทคโนโลยีใหม่ๆ และ การกำกับดูแลคุณภาพสิ่งแวดล้อมตามกฎหมาย 3) มุมมองประสิทธิภาพการดำเนินการ ได้แก่ การมุ่งเน้นให้เกิดประสิทธิภาพเชิงนิเวศ และ 4) มุมมองด้านชุมชน สังคม และสิ่งแวดล้อม ได้แก่ การส่งเสริมการให้ชุมชนมีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ และเสริมสร้างภาพลักษณ์ที่ดีของนิคมอุตสาหกรรม