พลวัตของการกักเก็บคาร์บอนภาคป่าไม้ และปัจจัยสิ่งแวดล้อมบางประการที่มีอิทธิพลต่อการกระจายของชนิดไม้ พื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่อาว อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดลำพูน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษาพลวัตป่าไม้ ภายหลังการฟื้นฟูป่าตามธรรมชาติ นำไปสู่การเข้าใจรูปแบบการทดแทน แนวทางการย่นระยะเวลาการฟื้นตัวของป่าจากการทราบถึงปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อชนิดไม้นั้น ๆ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงของป่าไม้ในรูปแบบพลวัตขององค์ประกอบพรรณไม้ การกักเก็บคาร์บอนในมวลชีวภาพ และวิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อการกระจายของพรรณไม้เด่นในพื้นที่ป่าเบญจพรรณและป่าเต็งรังที่มีการฟื้นตัวเองตามธรรมชาติ อำเภอป่าซาง จังหวัดลำพูน โดยการวางแปลงถาวรขนาด 20 เมตร x 50 เมตร จำนวน 3 แปลง ในสองชนิดป่า เก็บข้อมูลปัจจัยแวดล้อม คือ ข้อมูลสภาพภูมิประเทศ และตัวอย่างดินเพื่อนำมาวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการ และทำการตรวจวัดการเจริญเติบโตของต้นไม้ใน 3 ช่วงเวลาคือ ปี พ.ศ. 2563 2565 และ 2567 ผลการศึกษา พบชนิดไม้ทั้งหมด 68 ชนิด 58 สกุล ใน 29 วงศ์ มีค่าความหลากชนิดเฉลี่ยตามค่าดัชนี Shannon-Wiener index (H') ระดับปานกลางเท่ากับ 2.23 ± 0.52 โดยพื้นที่ป่าเต็งรัง มียางพลวงเป็นชนิดไม้เด่นจากค่าดัชนีความสำคัญ ส่วนป่าเบญจพรรณ มีสาธรเป็นชนิดไม้เด่น เมื่อพิจารณาพลวัตของป่าไม้ตลอดระยะเวลาการวัดทุก ๆ 2 ปี พบว่าพื้นที่หน้าตัดรวมเพิ่มขึ้นในปี พ.ศ. 2565 และปี พ.ศ. 2567 เท่ากับ 0.37 และ 1.41 ตารางเมตร ตามลำดับ เมื่อพิจารณาอัตราการตาย และอัตราการเพิ่มพูนพบว่าช่วง ปี พ.ศ. 2565 มีอัตราการตาย (3.01%) มากกว่าอัตราการเพิ่มพูน (1.53%) และช่วงที่สอง พ.ศ. 2567 มีอัตราการเพิ่มพูน (4.92) มากกว่าอัตราการตาย (3.42) ในส่วนของการกักเก็บคาร์บอนในมวลชีวภาพพบว่า ปี พ.ศ. 2567 มีการสะสมมวลชีวภาพป่าไม้รวมเท่ากับ 54.72 ตัน คิดเป็นการกักเก็บคาร์บอนในมวลชีวภาพเท่ากับ 32.66 ตัน โดยการเปลี่ยนแปลงของมวลชีวภาพ และการกักเก็บคาร์บอนในมวลชีวภาพในช่วงระยะเวลา 4 ปี พบว่า การกักเก็บคาร์บอนในมวลชีวภาพในภาพรวมลดลง 7.63 ตัน คิดเป็น 4.06 ตันต่อไร่ เนื่องจากมีอัตราการตายของต้นไม้สูง และการระบุปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการปรากฏของชนิดพรรณไม้พบว่า ความสูงจากระดับน้ำทะเล อนุภาคทรายแป้ง เป็นปัจจัยหลักของการปรากฏกลุ่มไม้ป่าเบญจพรรณ ในส่วนของอนุภาคทราย อนุภาคดินเหนียว และสมบัติเคมีของดิน เช่น โพแทสเซียม และแคลเซียม มีผลต่อการปรากฏของชนิดไม้ป่าเต็งรัง จากการศึกษานี้แสดงให้เห็นถึงความเป็นพลวัตของการฟื้นฟูป่าตามธรรมชาติ อัตราการตายและการเพิ่มพูนของต้นไม้ และปัจจัยทางนิเวศที่มีบทบาทสำคัญในการกำหนดศักยภาพการกักเก็บคาร์บอน และการกระจายพรรณไม้ ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญในการส่งเสริมการฟื้นฟูในระบบนิเวศป่าไม้ต่อไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม. (2561). การพัฒนาวิธีการประเมินการกักเก็บและกระบวนการแลกเปลี่ยนคาร์บอน ภายใต้โครงการพัฒนาเครื่องมือ/วิธีการประเมินกักเก็บและกระบวนการแลกเปลี่ยนคาร์บอน. รายงานการวิจัย. กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม.
ณิชาภัทร์ ดวงทิพย์, ปวีณา ไกรวิจิตร และเสวียน เปรมประสิทธิ์. (2559). การกักเก็บคาร์บอนในพื้นที่ป่าปกปักอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) บริเวณเขื่อนสิริกิติ์ จังหวัดอุตรดิตถ์. ใน: วิจัยและนวัตกรรมกับการพัฒนาประเทศ. รายงานการประชุมวิชาการนเรศวรวิจัย ครั้งที่ 12. มหาวิทยาลัยนเรศวร, พิษณุโลก. 99 - 112.
ดอกรัก มารอด และอุทิศ กุฏอินทร์. (2552). นิเวศวิทยาป่าไม้. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ คณะวนศาสตร์ กองทุนจัดพิมพ์ตำราป่าไม้. กรุงเทพฯ. 540 หน้า
ธเนศ ไชยสุนทรกิตติ, ขวัญชัย ดวงสถาพร, ปัสสี ประสมสินธ์ และ Omule, A.Y. (2556). พลวัตของพืชพรรณในช่วงเวลา 10 ปี ในป่าเต็งรัง เซคเตอร์แม่หวด ป่าสาธิตงาว จังหวัดลำปาง. วารสารวนศาสตร์ไทย 32 (Supplementary): 152 - 161.
วีระภาส คุณรัตนสิริ และยุทธนา เถิงล้อม. (2566). การคาดการณ์ปริมาตรไม้สักโดยใช้ข้อมูลภาพดาวเทียม Sentinel-2 บริเวณสวนป่าทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี. วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร 40(2): 130 - 145.
สถิตย์ ถิ่นกําแพง, ณพงศร พันธุเณร, ถาวร ก่อเกิด, ฤทธิไกร สายคํามูล, ชัชพิมุข ยะธา, ชัชชัย สวัสดิ์มงคล และวงศธร พุ่มพวง. (2568). โครงสร้างป่าและศักยภาพการกักเก็บคาร์บอน บริเวณเขานํ้าซับ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตศรีราชา จังหวัดชลบุรี. วารสารวิจัยนิเวศวิทยาป่าไม้เมืองไทย 9(1): 73 - 92. doi: 10.34044/tferj.2025.9.1.6291.
สำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดลำพูน. (2566). สรุปผลการดำเนินงานโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำแม่อาวอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดลำพูน. ลำพูน: สำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดลำพูน.
สำนักงานหอพรรณไม้. (2557). ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมิตินันท์ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2557. กรุงเทพฯ: สำนักงานหอพรรณไม้ สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช.
สุธีระ เหิมฮึก และดอกรัก มารอด. (2563). การตรวจสอบและการคาดการณ์การเปลี่ยนแปลงรูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินในอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุยจังหวัดเชียงใหม่. วารสารวนศาสตร์ไทย 39(1): 97 - 109.
สุธีระ เหิมฮึก, มาลัยพร ตาเสน, ภาณุมาศ ลาดปาละ, คณิศร โชติวุฑฒากร และวงศธร พุ่มพวง. (2568). ปัจจัยที่มีอิทธิพลและรูปแบบการใช้ประโยชน์ป่าไม้ในชุมชนรอบพื้นที่สงวนชีวมณฑลป่าสัก-ห้วยทาก จังหวัดลำปาง. วารสารวิจัยนิเวศวิทยาป่าไม้เมืองไทย 9(1): 19 - 36. doi: 10.34044/tferj.2025.9.1.6129.
สุธีระ เหิมฮึก, วิชญ์ภาส สังพาลี, พีรพันธ์ ทองเปลว และเกรียงศักดิ์ ศรีเงินยวง. (2564). อิทธิพลของปัจจัยแวดล้อมต่อการกระจายของชนิดไม้ป่าเต็งรัง ป่าสงวนป่าสันทราย อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิจัยนิเวศวิทยาป่าไม้เมืองไทย 5(1): 17 - 32.
Condit, R. (1995). Research in large, long-term tropical forest plots. Trends in Ecology and Evolution 10(1): 18 - 22.
Conover, W.J. (1998). Practical Nonparametric Statistics. 3rd edition. New York: John Wiley & Sons.
Duangon, N., Wachrinrat, C., Ngernsaengsaruay, C., Thinkampheang, S., Hermhuk, S., Thongsawi, J., Phumphuang, W., Kullawong, A., Yarnvudhi, A. and Marod, D. (2024). Effects of long-term fire protection on Deciduous Dipterocarp Forest dynamics in Northeastern Thailand. Biodiversitas Journal of Biological Diversity 25(9): 3141 - 3135. doi: 10.13057/biodiv/d250936.
Gora, E.M. and Esquivel-Muelbert, A. (2021). Implications of size-dependent tree mortality for tropical forest carbon dynamics. Nature Plants 7(4): 384 - 391. doi: 10.1038/s41477-021-00879-0.
IPCC (2006). IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories, Prepared by the National Greenhouse Gas Inventories Programme. Eggleston H.S., Buendia L., Miwa K., Ngara T. and Tanabe K. (eds). Japan: IGES.
Jia, B., Guo, W., He, J., Sun, M., Chai, L., Liu, J. and Wang, X. (2022). Topography, diversity, and forest structure attributes drive aboveground carbon storage in different forest types in Northeast China. Forests 13(3): 455. doi: 10.3390/f13030455.
Kent, M., and Coker, P. (1992). Vegetation Description and Analysis: A Practical Approach. 167 - 169. New York: John Wiley & Sons.
Marod, D., Hermhuk, S., Sungkaew, S., Thinkampheang, S., Kamyo, T. and Nuipakdee, W. (2019). Species composition and spatial distribution of dominant trees in the forest ecotone of a mountain ecosystem, Northern Thailand. Environment and Natural Resources Journal 17 (3): 40 - 49.
Marod, D., Phumphuang, W. and Wachrinrat, C. (2021). Effect of environmental gradients on tree distribution in lowland dry evergreen forest, northeastern Thailand. Agriculture and Natural Resources 55(5): 795 - 805.
Marod, D., Thinkampheang, S., Phumphuang, W., Yarnvudhi, A., Thongsawi, J., Kachina, P., Nakashizuka, T., Kurokawa, H. and Hermhuk, S. (2025). Relationship Between Climate Changes and Forest Dynamics Along Altitudinal Gradients at Doi Suthep-Pui National Park, Northern Thailand. Forests 16(1): 114. doi: 10.3390/f16010114.
Ogawa, H., Yoda, K., Ogino, K. and Kira, T. (1965). Comparative ecological studies on three main types of forest vegetation in Thailand II. Plant biomass. Nature and Life in Southeast Asia 4: 49 - 80.
Phumphuang, W., Sungkaew, S., Wachrinrat, C., Thinkampheang, S., Hermhuk, S., Thongsawi, J., Waengsothorn, S., Lin, L. and Marod, D. (2024). Environmental factors differentially influence species distributions across tree size classes in a dry evergreen forest in Sakaerat Biosphere Reserve, northeastern Thailand. Journal of Forest Research 29(4): 297 - 205. doi: 10.1080/134169 79.2024.2314834.
San-José, M., Werden, L., Peterson, C. J., Oviedo-Brenes, F., and Zahawi, R. A. (2021). Large tree mortality leads to major aboveground biomass decline in a tropical forest reserve. Oecologia 197(3): 795 - 806. doi: 10.1007/s00442-021-05048-w.
Thammanu, S., Han, H., Marod, D., Srichaichana, J. and Chung, J. (2021). Above-ground carbon stock and REDD+ opportunities of community-managed forests in northern Thailand. PLoS One 16(8): e0256005. doi: 10.1371/journal.pone.0256005.
Trisurat, Y., Alkemade, R. and Verburg, P.H. (2010). Projecting land-use change and its consequences for biodiversity in Northern Thailand. Environmental Management 45(3): 626 - 639.
Yatar, C., Thinkampheang, S., Sungkaew, S., Wachrinrat, C., Asanok, A., Kamyo, T., Hermhuk, S., Kachina, P. Thongsawi, J., Phumphuang, W., Yarnvudhi, A., Waengsoyhorn, S., Cheysawat S. and Marod, D. (2024). The dynamics of deciduous dipterocarp forest in relation to climate variability in the Sakaerat Biosphere Reserve, Northeastern Thailand. Biodiversitas Journal of Biological Diversity. 25(7): 3088 - 3098. doi: 10.13057/biodiv/d250730.
