การศึกษาองค์ความรู้ของตำรับยาสมุนไพรรักษาโรคผิวหนังอักเสบ ที่บันทึกในเอกสารใบลานอีสาน

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการรวบรวม ตรวจสอบ และวิเคราะห์ข้อมูล จากเอกสารใบลานของจังหวัดสกลนครผ่านการปริวรรตกรรมแล้วจำนวน 33 ผูก ร่วมกับการสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และการบันทึกข้อมูลการสนทนาในผู้ให้ข้อมูลหลัก ผลการศึกษาพบว่าการเรียกชื่อโรคที่ปรากฏในเอกสารใบลานมีหลายชื่อ ได้แก่ตุ่มคัน คันคาย ออกตุ่ม ออกคาย และประดงคัน เทียบเคียงโรคกับแพทย์แผนไทยได้คือ ตะโจพิการ และเทียบเคียงโรคกับแพทย์แผนปัจจุบันได้คือ โรคผิวหนังอักเสบ (Dermatitis) สามารถรวบรวมตำรับยาได้ทั้งสิ้น 26 ตำรับ และรวบรวมพืชสมุนไพรได้ทั้งสิ้น 61 ชนิด โดยรากเป็นส่วนของพืชสมุนไพรที่นำมาใช้มากที่สุด (63.38%) รสขมเย็นเป็นรสยาของพืชสมุนไพรที่มีการใช้มากที่สุด น้ำกระสายยาที่มีการใช้มากที่สุด คือ น้ำฝน วิธีการเตรียมยาที่นิยมใช้มากที่สุด คือ การฝนด้วยหิน และการทาเป็นวิธีการใช้ยาที่พบมากที่สุด จากการทบทวนเอกสารพบว่าพืชสมุนไพรที่ใช้ประกอบตำรับยามีฤทธิ์ทางเภสัชวิยาและมีกลไกการออกฤทธิ์ที่สอดคล้องกับยาที่ใช้รักษาโรคผิวหนังอักเสบของแพทย์แผนปัจจุบัน คือ ต้านการอักเสบ ช่วยสมานแผล ลดอาการปวด และปรับภูมิคุ้มกัน ซึ่งมีความเกี่ยวข้องต่อการรักษาและช่วยบรรเทาการอักเสบของผิวหนัง