พฤกษศาสตร์พื้นบ้านของลัวะ ในบ้านน้ำแพะ อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน

บทคัดย่อ

การศึกษาพฤกษศาสตร์พื้นบ้านของลัวะในบ้านน้ําแพะ อําเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน ระหว่างเดือนสิงหาคม 2558 ถึง เดือนสิงหาคม 2559 มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภูมิปัญญาการนําพืชมาใช้ประโยชน์ในชีวิตประจําวันของชาวลัวะ โดยสํารวจพร้อมกับสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลหลัก (key informants) ซึ่งได้แก่ผู้สูงอายุ เกษตรกร และหมอยาพื้นบ้าน จํานวน 5 คน ภายในพื้นที่หมู่บ้าน พื้นที่การเกษตร และบริเวณป่าใกล้หมู่บ้านด้วยวิธีการสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง (semi-structure interview) เกี่ยวกับชนิดของพืชที่นํามาใช้ประโยชน์ชื่อท้องถิ่น ประเภท และวิธีการใช้ประโยชน์เก็บตัวอย่างพืชเพื่อใช้ตรวจสอบชื่อวิทยาศาสตร์และจัดทําเป็นตัวอย่างแห้งเพื่อเก็บรวบรวมไว้ที่หอพรรณไม้ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (CMUB herbarium) ผลการศึกษาพบพืชที่ใช้ประโยชน์จํานวน 208 ชนิด 168 สกุล 76 วงศ์จําแนกออกตามกลุ่มการใช้ประโยชน์เป็น 6 กลุ่ม ได้แก่ พืชอาหาร 148 ชนิด พืชสมุนไพร 22 ชนิด พืชที่ใช้สร้างที่อยู่อาศัยและเครื่องมือเครื่องใช้ต่างๆ 18 ชนิด พืชใช้ในพิธีกรรมความเชื่อ 13 ชนิด พืชเศรษฐกิจ 11 ชนิด และพืชที่ใช้ประโยชน์อื่นๆ 23 ชนิด ทั้งนี้พืชแต่ละชนิดอาจมีการใช้ประโยชน์มากกว่า 1 กลุ่ม เช่น ก่อเดือย (Castanopsis acuminatissima (Blume) A. DC.) มะเฟือง (Averrhoa carambola L.) และพลู (Piper betle L.) ตัวอย่างพืชที่น่าสนใจ เช่น ลูกชิด (Arenga westerhoutii Griff.) เป็นอาหารที่ชื่นชอบของคนทั่วไปจึงเป็นที่ต้องการของตลาดสามารถพัฒนาเป็นพืชเศรษฐกิจได้และเต่าร้างยักษ์ (Caryota obtuse Griff.) เป็นพืชอาหารที่จัดเป็นพืชหายาก โตช้าและขึ้นเฉพาะถิ่นควรแก่การอนุรักษ์