องค์ประกอบชุมชีพไลเคนที่อาศัยบนเปลือกไม้ในป่าชนิดเด่นของอุทยานแห่งชาติ ดอยอินทนนท์ จังหวัดเชียงใหม่: การประยุกต์ใช้สำหรับการติดตามตรวจสอบ การเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมในระยะยาว

บทคัดย่อ

ไลเคนเป็นสิ่งมีชีวิตที่มีความจําเพาะกับสภาพแวดล้อม โดยองค์ประกอบชุมชีพไลเคนมีความแตกต่างกันตามถิ่นที่อยู่ การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบองค์ประกอบชุมชีพไลเคนที่พบบนเปลือกไม้บริเวณลําต้นในป่าชนิดเด่น ได้แก่ ป่าเต็งรัง ป่าเบญจพรรณ ป่าดิบเขาระดับต่ำ และป่าดิบเขาระดับสูง ของอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ จังหวัดเชียงใหม่ และคัดเลือกกลุ่มไลเคนที่สามารถเป็นดัชนีบ่งชี้สภาพป่า โดยกําหนดแปลงศึกษาถาวร ขนาด 50 เมตร × 50 เมตร ภายในป่าแต่ละชนิด และภายในแต่ละแปลงศึกษา ทําการสุ่มวาง quadrat ขนาด 20 เซนติเมตร × 20 เซนติเมตร บนต้นไม้ จํานวน 20 ต้นต่อแปลง ที่ระดับความสูงจากพื้นดินตั้งแต่ 0 - 2 เมตร ใน 4 ทิศหลักของลําตัน บันทึกข้อมูลชนิดไลเคนที่พบ การปกคลุมและความถี่ของจํานวนไลเคน พบไลเคนทั้งหมด 89 ชนิด โดยพบในป่าเต็งรังมากที่สุด (40 ชนิด) รองลงมา คือ ป่าดิบเขาระดับต่ำ (35 ชนิด) ป่าเบญจพรรณ (19 ชนิด) และป่าดิบเขาระดับสูง (4 ชนิด) ศึกษาความแตกต่างขององค์ประกอบชุมชีพไลเคนด้วย Multiple Response Permutation Procedure (MRPP) และ Non-Metric Multidimensional Scaling (NMDS) พบว่า ไลเคนส่วนใหญ่มีความจําเพาะกับสภาพแวดล้อมของป่าแต่ละประเภทเมื่อใช้การวิเคราะห์ Indicator Species Analysis (ISA) สามารถคัดเลือกไลเคนจํานวน 19 ชนิด ที่ใช้เป็นตัวบ่งชี้สภาพป่าแต่ละประเภทได้ นอกจากนี้ ยังสามารถบ่งชี้สภาพป่าโดยใช้กลุ่มชุมชีพขนาดย่อยได้เช่นกัน ข้อมูลจากการศึกษาสามารถประยุกต์ใช้สําหรับการติดตามการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมในระยะยาว เช่น การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างป่าไม้ และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในอนาคต