ป่าชายเลนและการใช้ประโยชน์: กรณีศึกษาคุณภาพกุ้งรมควันด้วยควันจากไม้ป่าชายเลน อําเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบริบทป่าชายเลนและข้อมูลพื้นฐานการทํากุ้งรมควันในพื้นที่อําเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา โดยการเก็บรวบรวมข้อมูล และสัมภาษณ์แบบปลายเปิด วิเคราะห์และเปรียบเทียบคุณภาพกุ้งรมควันที่รมควันจากไม้ป่าชายเลน 3 ชนิด คือ ไม้โกงกางใบเล็ก ไม้ถั่วขาว และไม้ตะบูนขาว จากผลการวิจัยพบว่าพื้นที่อําเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา มีพื้นที่ป่าชายเลนจํานวนมาก คือ มีพื้นที่ป่าชายเลนประมาณ 50,296 ไร่ ซึ่งส่วนใหญ่ร้อยละ 90 อยู่ในสภาพสมบูรณ์มีพันธุ์ไม้ที่มีค่าหลายชนิด ส่วนใหญ่อยู่ในวงศ์ Rhizophoraceae, Sonneratiaceae และ Vervenaceae ชาวบ้านได้เข้ามาใช้ประโยชน์จากป่าชายเลนโดยนําไม้มารมควันกุ้ง พบว่ามีผู้ประกอบการทํากุ้งรมควันจํานวน 18 ราย กุ้งที่ผ่านการรมควันโดยใช้ควันไม้ทั้ง 3 ชนิด คือไม้โกงกางใบเล็ก ไม้ถั่วขาว และไม้ตะบูนขาว ประกอบด้วยความชื้นร้อยละ 21.66-27.05 โปรตีนร้อยละ 63.30-67.02 คาร์โบไฮเดรต ร้อยละ 1.37-1.47 และไขมันร้อยละ 1.50-1.86 กุ้งที่รมควันโดยใช้ควันไม้จากถั่วขาวมีสารประกอบฟีนอลิกสูงสุด คือ 3.59 มิลลิกรัมต่อกรัม ส่วนกุ้งที่รมควันโดยใช้ไม้จากตะบูนขาวและไม้โกงกางใบเล็กมีค่า 3.01 และ 3.37 มิลลิกรัมต่อกรัม ตามลําดับ ผลการวิเคราะห์ทางประสาทสัมผัสพบว่า กุ้งที่รมควันโดยใช้ควันไม้จากไม้ถั่วขาวและไม้ตะบูนขาวมีค่าคะแนนเฉลี่ยความชอบด้านสี 7.93 และ 7.70 ตามลําดับ มีค่าสูงกว่ากุ้งที่รมควันโดยใช้ไม้โกงกางใบเล็ก (4.80) อย่างมีนัยสําคัญ (P<0.05) กุ้งที่รมควันโดยใช้ควันไม้จากไม้ตะบูนขาวมีค่าคะแนนเฉลี่ยความชอบด้านกลิ่นควัน เนื้อสัมผัส ความกรอบ และความมันวาวสูงสุด เท่ากับ 7.50, 7.23, 7.90 และ 7.03 ตามลําดับ และมีคะแนนเฉลี่ยของการยอมรับอยู่ในระดับชอบปานกลางถึงชอบมาก (7.80) สูงกว่ากุ้งรมควันโดยใช้ไม้โกงกางใบเล็ก (5.40) และไม้ถั่วขาว (6.97) อย่างมีนัยสําคัญ (P<0.05) ภายหลังการเก็บรักษาผลิตภัณฑ์กุ้งรมควันนาน 3 เดือน พบว่า TBA มีค่าเพิ่มขึ้นจากเดิมคือ 0.04-0.06 เป็น 0.10-0.16 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม มีปริมาณจุลินทรีย์ 1.5 x 10⁵ - 8.0 x 10⁵ โคโลนีต่อกรัม ยีสต์และราต่ำกว่า 100 โคโลนีต่อกรัม และค่า Aw มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่ากุ้งรมควันโดยใช้ไม้ตะบูนขาวได้รับการยอมรับมากที่สุด