ลักษณะทางกายภาพ ปริมาณสารลูปินิโฟลินและฤทธิ์ทางชีวภาพของเนื้อไม้ชะเอม

บทคัดย่อ

ชะเอม (Myriopteron extensum (Wight & Arn.) K. Schum.) วงศ์ Apocynaceae เป็นพืชสมุนไพรที่ใช้ทางการแพทย์พื้นบ้านสําหรับแก้ไอ บํารุงกําลัง และแก้พิษ พืชสมุนไพรนี้มักพบการใช้ประโยชน์ทดแทนพืชสมุนไพรอื่นที่มีชื่อพ้องกันว่าชะเอม การศึกษาครั้งนี้พบว่าลักษณะสัณฐานวิทยาภายนอกของส่วนเถา M. extensum ที่ผ่านการอบแห่งมีลักษณะกลมแข็ง เปลือกเรียบสีน้ำตาลเข้ม เนื้อไม้สีเหลืองนวล รสหวาน ไม่มีกลิ่นเฉพาะของพืช ลักษณะของเนื้อเยื่อผงยาภายใต้กล้องจุลทรรศน์ พบเนื้อเยื่อผงยาต่างๆ ได้แก่ พาเรงคิมาภายในมีเม็ดแป้ง เวสเซลแบบเป็นรูมีขอบ สโตนเซลล์ เซลล์เส้นใย และเม็ดแป้ง การตรวจสอบเอกลักษณ์ทางเคมีด้วยเทคนิคโครมาโทกราฟีของเหลวสมรรถนะสูงพบลูปินิโฟลินในสารสกัดเฮกเซนจากเนื้อไม้ M. extensum โดยมีปริมาณเท่ากับ 0.063 mg/g การศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของสารสกัดหยาบเอทานอล สารสกัดด้วยเฮกเซนไดคลอโรมีเทน และบิวทานอล ของเนื้อไม้ M. extensum พบว่าสารสกัดด้วยตัวทําละลายต่างๆ มีความสามารถในการจับอนุมูลอิสระโดยมีค่า IC₅₀ อยู่ในช่วง 80.50 – 474.86 µg/mL ด้วยวิธี DPPH และมีความสามารถในการให้อิเล็กตรอนอยู่ในช่วง 70.97 – 434.18 mM FeSO₄/g ด้วยวิธี FRAP โดยสารสกัดไดคลอโรมีเทนให้ผลการทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระทั้งสองวิธีดีที่สุดเมื่อเปรียบเทียบกับสารสกัดอื่นๆ (DPPH; IC₅₀ 80.50 µg/mL และ FRAP; 434.18 mM FeSO₄/g) อย่างไรก็ตามพบว่าสารสกัดด้วยตัวทําละลายต่างๆ ของ M. extensum ไม่มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อ Streptococcus mutans ซึ่งเป็นสาเหตุสําคัญของฟันผุและไม่มีฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์แอลฟากลูโคซิเดสที่ค่าความเข้มข้นสูงสุดในการทดสอบเท่ากับ 1000 และ 25 µg/mL ตามลําดับ