แอลคาลอยด์จากเปลือกรากมะข่วงที่แสดงฤทธิ์ความเป็นพิษต่อเซลล์มะเร็ง

บทคัดย่อ

การแยกสารจากเปลือกรากมะข่วง (Zanthoxylum rhetsa) ได้แอลคาลอยด์ที่ทราบโครงสร้างแล้ว 8 ชนิด จากการวิเคราะห์ข้อมูลทางสเปกโทรสโกปีและการเปรียบเทียบกับข้อมูลสารที่เคยมีรายงานแล้วพบว่าสารที่แยกได้มีโครงสร้างเป็น dihydroavicine (1) dihydronitidine (2) paraensidimerine C (3) N-methylflindersine (4) 8-acetonyldihydroavicine (5) paraensidimerine A (6) 8-acetonyldihydronitidine (7) และ akimmianine (8) ในบรรดาแอลคาลอยด์ที่แยกได้ถือว่าเป็นครั้งแรกในการพบสาร 3-6 ในพืชชนิดนี้การประเมินฤทธิ์ความเป็นพิษของแอลคาลอยด์ทั้งหมดต่อเซลล์มะเร็งช่องปาก (KB) มะเร็งเต้านม (MCF-7) และมะเร็งปอด (NCI-H187) พบว่ามอนอเมอร์ริกควิโนลิโนนแอลคาลอยด์4 แสดงฤทธิ์ในระดับดีต่อเซลล์ NCI-H187 (IC₅₀ 0.536 ไมโครกรัม/มล.) และ KB (IC₅₀ 25.16 ไมโครกรัม/มล.) เมื่อเทียบกับบิสควิโนโลนแอลคาลอยด์ 3 และ 6 ในบรรดาเบนโซฟรีแนนทริดีนแอลคาลอยด์ พบว่า สาร 7 มีประสิทธิภาพดีที่สุดในการเป็นสารต้านเซลล์มะเร็งทุกชนิดและแสดงฤทธิ์ต้านเซลล์ NCI-H187 (IC₅₀ 0.025 ไมโครกรัม/มล.) ได้ดีกว่ายามาตรฐาน ellipticine (IC₅₀ 3.14 ไมโครกรัม/มล.) ประมาณ 126 เท่า จากผลการวิจัยแสดงให้เห็นว่าแอลคาลอยด์ 4 และ 7 อาจสามารถใช้เป็นสารต้นแบบที่เหมาะสมสำหรับการออกแบบและสังเคราะห์สารอนาลอกเพื่อเป็นการเพิ่มประสิทธิภาพของการเป็นสารต้านมะเร็ง