การสร้างแบบจําลองปริมาณน้ำฝนรายเดือน ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางของประเทศไทย

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ของการวิจัยครั้งนี้คือ การสร้างแบบจำลองค่าสุดขีดด้วยการแจกแจงค่าสุดขีดวางนัยทั่วไป (Generalized Extreme Value) สำหรับข้อมูลปริมาณน้ำฝนรายเดือนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ได้แก่ จังหวัดขอนแก่น กาฬสินธุ์ ร้อยเอ็ด และมหาสารคาม โดยใช้ข้อมูลอนุกรมเวลาปริมาณน้ำฝนสูงสุดรายเดือนตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2530 ถึง เดือนกันยายน พ.ศ. 2556 จากสถานีอุตุนิยมวิทยา กรมอุตุนิยมวิทยา ประเทศไทย จำนวน 6 สถานีผู้วิจัยได้ศึกษารูปแบบของแบบจำลองทั้งหมด 4 รูปแบบด้วยกัน ได้แก่ รูปแบบ 1 คือ พารามิเตอร์ตำแหน่ง ขนาด และรูปร่างของแบบจำลองมีการเปลี่ยนแปลงคงที่ รูปแบบ 2 คือ พารามิเตอร์ตำแหน่งมีการเปลี่ยนแปลงขึ้นอยู่กับเวลาเชิงเส้นตรง รูปแบบ 3 คือ พารามิเตอร์ตำแหน่งมีการเปลี่ยนแปลงในเชิงกำลังสอง และรูปแบบ 4 คือ พารามิเตอร์ตำแหน่งมีการเปลี่ยนแปลงเชิงเส้นตรงและพารามิเตอร์ขนาดมีการเปลี่ยนแปลงในรูปของเอ็กซ์โปเนนเชียล นอกจากนั้นผู้วิจัยประมาณระดับการเกิดซ้ำ (Return Level) และใช้เกณฑ์การทดสอบภาวะควรจะเป็น (Likelihood Ratio Test) ในการเลือกรูปแบบที่ดีที่สุดในพื้นที่ต่าง ๆ ที่ทำการศึกษา ผลการศึกษาพบว่า เมื่อพารามิเตอร์ของแบบจำลองอยู่ในรูปแบบ 1 การแจกแจงที่เหมาะสมสำหรับข้อมูลปริมาณน้ำฝนรายเดือนของทุกสถานี คือ การแจกแจงฟรีเชต (Fréchet Distribution) และสถานีอุตุนิยมวิทยากาฬสินธุ์ (อุทกมลาไสย) มีระดับการเกิดซ้ำในแต่ละรอบปีการเกิดซ้ำสูงกว่าสถานีอื่น ดังนั้นในการพิจารณาป้องกันอุทกภัย ควรให้ความสำคัญกับสถานีดังกล่าว และผู้วิจัยได้เปรียบเทียบรูปแบบของแบบจำลองที่พารามิเตอร์มีการเปลี่ยนแปลงตามเวลา ผลการศึกษาพบว่า มีเพียงสถานีอุตุนิยมวิทยาร้อยเอ็ดที่รูปแบบ 1 มีความเหมาะสม ในขณะที่รูปแบบที่ 4 เป็นรูปแบบที่เหมาะสมสำหรับข้อมูลปริมาณน้ำฝนรายเดือนสำหรับสถานีอื่น ๆ