นวัตกรรมอิฐจากมรดกทางวัฒนธรรม: แนวทางการวิเคราะห์ปัจจัยเชิงสำรวจเพื่อการพัฒนาวัสดุสถาปัตยกรรมที่ยั่งยืนในบริบทมรดกโลก

จตุรงค์ เลาหะเพ็ญแสง

doi:10.55003/JIE.25112

ผู้แต่ง

จตุรงค์ เลาหะเพ็ญแสง ภาควิชาครุศาสตร์สถาปัตยกรรมและการออกแบบ คณะครุศาสตร์อุตสาหกรรมและเทคโนโลยี สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง กรุงเทพมหานคร 10520 ประเทศไทย

DOI:

https://doi.org/10.55003/JIE.25112

คำสำคัญ:

มรดกทางวัฒนธรรม, นวัตกรรมอิฐ, การวิเคราะห์ปัจจัยเชิงสำรวจ, ทุนทางวัฒนธรรม, ความยั่งยืนของวัสดุสถาปัตยกรรม

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มุ่งแก้ไขช่องว่างที่สำคัญ ระหว่างการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมกับความต้องการด้านการก่อสร้างร่วมสมัย โดยพัฒนาระเบียบวิธีที่เป็นระบบ สำหรับการบูรณาการทุนทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้เข้ากับการออกแบบอิฐที่ยั่งยืน โดยใช้จังหวัดกำแพงเพชร ซึ่งเป็นแหล่งมรดกโลกขององค์การยูเนสโกเป็นกรณีศึกษา ผู้วิจัยได้ใช้การวิเคราะห์ปัจจัยเชิงสำรวจ (Exploratory Factor Analysis: EFA) เพื่อระบุปัจจัยหลักในการออกแบบ และประยุกต์ใช้กรอบการคัดกรอง "8 วิถีไทย" เพื่อสกัดองค์ประกอบทางวัฒนธรรมสำหรับการพัฒนานวัตกรรมวัสดุในงานสถาปัตยกรรม การวิเคราะห์ปัจจัยเชิงสำรวจ (จำนวนผู้ตอบแบบสอบถาม 250 คน) แสดงให้เห็นมิติการออกแบบที่แตกต่างกัน 6 มิติ ซึ่งสามารถอธิบายความแปรปรวนรวม 56.0% โดยมีค่าความเหมาะสมของแบบจำลองที่ยอมรับได้ (RMSEA=0.0575, TLI=0.903) ได้แก่ ลักษณะทางกายภาพ (11.89%) สุนทรียศาสตร์และการแสดงออกทางการออกแบบ (10.29%) ประโยชน์ใช้สอยและสมรรถนะ (9.65%) บริบทและความเหมาะสมกับสิ่งแวดล้อม (8.49%) ด้านการก่อสร้างและเศรษฐกิจ (7.96%) และนวัตกรรมและความยั่งยืน (7.72%) ทุนทางวัฒนธรรมปรากฏเป็นปัจจัยสำคัญสำหรับการสร้างเอกลักษณ์ของผลิตภัณฑ์ นำไปสู่ต้นแบบอิฐที่ได้แรงบันดาลใจจากลายผ้าทอ จ.กำแพงเพชร การทดสอบสมรรถนะตามมาตรฐาน ASTM C67 แสดงผลลัพธ์ที่โดดเด่น คือ กำลังรับแรงอัด 26.90 MPa (สูงกว่าข้อกำหนดขั้นต่ำ 784%) และการดูดซับน้ำ 11.04% (ต่ำกว่าเกณฑ์สูงสุด 56%) การประเมินความพึงพอใจของผู้ใช้ (จำนวน 55 คน) ได้คะแนนโดยรวม 3.99 จาก 5.0 โดยมีจุดเด่นในด้านความเป็นเอกลักษณ์ท้องถิ่น (4.01) ความเหมาะสมในการจับถือ (4.09) และความน่าสนใจในการออกแบบ (3.90) ผลการวิจัยนำเสนอกรอบแนวคิด ที่สามารถนำไปใช้ซ้ำได้ สำหรับการแปลงมรดกทางวัฒนธรรม ให้เป็นวัสดุสถาปัตยกรรมที่มีสมรรถนะสูง ในขณะที่รักษาความแท้จริง ระเบียบวิธีดังกล่าว แสดงให้เห็นว่าการบูรณาการทุนทางวัฒนธรรมอย่างเป็นระบบช่วยเสริมทั้งการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นและการยอมรับในตลาด โดยเฉพาะในกลุ่มผู้บริโภคที่ให้ความสำคัญกับคุณภาพ ผลการวิจัยมีนัยสำคัญต่อการพัฒนาสถาปัตยกรรมที่ยั่งยืนซึ่งมีพื้นฐานมาจากมรดกทางวัฒนธรรมในระดับสากล โดยมีส่วนช่วยทั้งการอนุรักษ์วัฒนธรรมและนวัตกรรมอุตสาหกรรมก่อสร้าง

เอกสารอ้างอิง

Brick Development Association. (2024). Brickwork and modern methods of construction. https://www.brick.org.uk, pp. 1-19.

Bourdieu, P. (1986). ‘The Forms of Capital’ in John Richardson (ed.) Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. New York. Greenwood Press, pp. 241-258.

Csikszentmihalyi, M. (1999). Implications of a Systems Perspective for the Study of Creativity in Robert Sternberg (ed). Handbook of Creativity. Cambridge. Cambridge University Press, pp. 313-338.

Central Cultural Information Center. (2025). 9 Cultural Heritages and 8 Thai Ways of Life. Ministry of Culture Online, pp. 1-16. http://www.thaiculture.in.th/.

Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), pp. 39-50. https://doi.org/10.1177/002224378101800104.

Gencel, O., Munir, M. J., Kazmi, S. M. S., Sutcu, M., Erdogmus, E., Velasco, P. M., & Eliche Quesada, D. (2021). Recycling industrial slags in production of fired clay bricks for sustainable manufacturing. Ceramics International, 47(21), pp. 30425–30438. https://doi.org/10.1016/j.ceramint.2021.07.222.

Gorsuch, R. L. (1997). Exploratory factor analysis: Its role in item analysis. Journal of Personality Assessment, 68(3), pp. 532–560.

Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2017). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) (2nd ed.). SAGE Publications, pp. 1-39.

Jati, W. R., Syahid, C. N., Lissandhi, A. N., & Maulana, Y. (2023). Assessing the Implementation of a City for All within the New Indonesian Capital City: Smart and Green City Perspective. Journal of Regional and City Planning, 34(3), pp. 232-247. https://doi.org/10.5614/jpwk.2023.34.3.1.

Kassem, A., Danaf El, T., Awad, J., & Ibrahim, D. (2024). Performative Architectural Skins: Towards a Performance-Oriented Theory. Journal of Design and Built Environment, 24(3), pp. 89-107. https://doi.org/10.22452/jdbe.vol24no3.6.

Kosintharanon, J. (2023). A critique on creative economy as a potential tool for promotion of Thailand's sustainable development policy [Master's thesis]. Chulalongkorn University. (in Thai)

Li, Z., Shu, S., Shao, J., Booth, E., & Morrison, A. M. (2021). Innovative or not? The effects of consumer perceived value on purchase intentions for the palace museum's cultural and creative products. Sustainability, 13(4), Article 2412. pp. 1-19. https://doi.org/10.3390/su13042412.

Louhapensang, C., & Saengratwatchara, S. (2018). Product development from cultural capital of the ancient market, Si Satchanalai District, Sukhothai Province. Journal of Industrial Education, 17(1), pp. 52–60.

Louhapensang, C., Noobanjong, K., & Sindhuphak, A. (2025). THE BALTIC RECOLLECTIONS: Reflections of Scholarly Visits to Finland, Estonia, Sweden & Denmark in 2024. First Edition. Book Chapter Published by HANUMAN Academic Research Centre, a sub-division of Heritage by ASIA Research Community (HARC): School of Industrial Education and Technology, KMITL, Bangkok, Thailand. pp. 7-34.

Nonglak, V. (2012). Determining sample size in hypothesis testing: Lecture notes for “Accurate and modern methods for determining sample size”. Research Zone Project, Research Learning Center, National Research Council of Thailand (NRCT), 26 January 2012, 9:00–12:00, pp. 1-25.

Office of the National Economic and Social Development Council and Creative Economy Agency (Public Organization). (2023). Report on the Future Scenario of the Creative Industries. Bangkok: Bolliger & Company (Thailand) Ltd, p. 3-3.

Tu, J. C., Liu, L. X., & Cui, Y. (2019). A study on consumers' preferences for the palace museum's cultural and creative products from the perspective of cultural sustainability. Sustainability, 11(13), Article 3502. pp. 1-23. https://doi.org/10.3390/su11133502.

Villazón, R. E., Medina, J. M., Parra, N., Ramos, D., & Murillo, L. D. (2020). A Detailed Look at Ceramic Façade Systems in Bogotá Searching Innovation Opportunities. Journal of Facade Design and Engineering, 8(2), pp. 81–100. https://doi.org/10.7480/jfde.2020.2.4210.