แบบจำลองการมีส่วนร่วมของเกษตรกรในการบำรุงรักษาระบบชลประทาน กรณีศึกษา : โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาเขื่อนขุนด่านปราการชล จังหวัดนครนายก

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสภาพทั่วไป สภาพทางเศรษฐกิจและสังคมของเกษตรกรกลุ่มผู้ใช้น้ำชลประทาน 2) เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการมีส่วนร่วมของเกษตรกรในการบำรุงรักษาระบบชลประทาน และ 3) เพื่อเสนอแนะวิธีการส่งเสริมให้เกษตรกรมีส่วนร่วมในการบำรุงรักษาระบบชลประทาน กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาวิจัยคือ เกษตรกรกลุ่มผู้ใช้น้ำชลประทานในพื้นที่โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาเขื่อนขุนด่านปราการชล จังหวัดนครนายก โดยรวบรวมข้อมูลจากแบบสอบถามและการสัมภาษณ์ ประมวลวิเคราะห์ผลลัพธ์ด้วยโปรแกรมทางสถิติโดยใช้ t-Test และ F-Test กำหนดค่านัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 และทดสอบหาค่าสัมประสิทธิ์ความสัมพันธ์
ผลการวิจัยพบว่า เกษตรกรกลุ่มผู้ใช้น้ำชลประทานในพื้นที่มีรูปแบบการบริหารจัดการภายในกลุ่ม ร่วมกับเจ้าหน้าที่ของภาครัฐ มีการออกข้อกำหนด กฎระเบียบ และข้อตกลงการชำระค่าบำรุงรักษาระบบชลประทาน เพื่อบริหารจัดการร่วมกันภายในพื้นที่รับประโยชน์แต่ละพื้นที่ ระดับการมีส่วนร่วมในการบำรุงรักษาระบบชลประทาน อยู่ในระดับปานกลาง โดยลักษณะการมี ส่วนร่วมในการบำรุงรักษาระบบชลประทาน 3 ลำดับแรก คือ 1) การมีส่วนร่วมช่วยเหลือด้านแรงงานในการขุดลอกระบบชลประทาน 2) ส่วนร่วมในการบริจาคเงินเพื่อกิจกรรมบำรุงรักษาระบบชลประทาน 3) เข้าร่วมประชุมกำหนดแผนส่งน้ำ และแผนบำรุงรักษาระบบชลประทาน
ปัจจัยทางเศรษฐกิจและสังคมที่มีผลต่อการมีส่วนร่วมของเกษตรกรในการบำรุงรักษาระบบชลประทาน ได้แก่ อายุ ระดับการศึกษา สถานภาพในกลุ่มผู้ใช้น้ำ ลักษณะการถือครองที่ดิน อาชีพหลักของครอบครัว ชนิดของพืชที่เพาะปลูก ที่ตั้งของแปลงเพาะปลูก วิธีการให้น้ำแก่พืช และการได้รับข่าวสารกิจกรรมกลุ่มผู้ใช้น้ำชลประทาน และปัจจัยสำคัญที่มีผลต่อการมีส่วนร่วมของเกษตรกรในการบำรุงรักษาระบบชลประทาน 3 ลำดับแรก คือ 1) เจ้าหน้าที่ชลประทานให้บริการปรึกษา คำแนะนำ ในการบำรุงรักษาระบบชลประทาน 2) กลุ่มผู้ใช้น้ำมีกิจกรรมต่างๆ ให้สมาชิกได้ร่วมปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง 3) เจ้าหน้าที่ชลประทานจัดฝึกอบรม ถ่ายทอดความรู้ด้านการบำรุงรักษาระบบชลประทานอย่างสม่ำเสมอ